( नृत्याच्या तालावर, संस्कारांच्या वाटेवर आणि स्वप्नांच्या आकाशाकडे झेपावणाऱ्या आमच्या लाडक्या नातीची कहाणी)
काही नाती रक्ताच्या नात्यापेक्षा मनाच्या नात्याने अधिक घट्ट विणली जातात. काही माणसे आयुष्यात येतात आणि आपल्या अस्तित्वालाच एक नवा अर्थ देऊन जातात. नातवंडे ही त्यापैकीच एक सुंदर देणगी. त्यांच्या बालपणात आपले बालपण पुन्हा जगता येते, त्यांच्या हसण्यात आपल्या आयुष्याचा थकवा विरघळतो आणि त्यांच्या छोट्याशा यशातही आपले मन अभिमानाने भरून येते.
आमच्या आयुष्यात अशीच प्रेमाची, आनंदाची आणि अभिमानाची अक्षरे लिहिणारी आमची लाडकी नात म्हणजे अक्षरा अनुप कुलकर्णी.
२१ सप्टेंबर हा दिवस आमच्यासाठी कॅलेंडरवरील केवळ एक तारीख नाही. हा आमच्या आयुष्यातील आनंदाचा दिवस आहे. कारण याच दिवशी आमच्या लाडक्या अक्षराने या जगात पाऊल ठेवले आणि आमच्या आयुष्यात प्रेमाचा आणखी एक सुंदर अध्याय सुरू झाला.
आज अक्षरा आठवी इयत्तेत शिकत आहे. इंग्रजी माध्यमातून शिक्षण घेत असताना ती अभ्यासात एकाग्र आहे. मात्र तिचे व्यक्तिमत्त्व केवळ पुस्तकांपुरते मर्यादित नाही. अभ्यासाबरोबर कला, नृत्य, क्रीडा, स्पर्धा, चित्रकला, मैत्री आणि आधुनिक तंत्रज्ञान अशा विविध क्षेत्रांत ती स्वतःला घडवत आहे. तिच्या व्यक्तिमत्त्वाचा हा बहुआयामी विकास पाहताना आजी-आजोबा म्हणून मन अभिमानाने भरून येते.
पावलांमध्ये कथकची लय…
अक्षराच्या व्यक्तिमत्त्वातील सर्वांत मोहक पैलू म्हणजे तिची नृत्याची आवड. सध्या ती कथक नृत्याचे प्रशिक्षण घेत आहे.
कथक म्हणजे केवळ नृत्याची एक शैली नाही; ती भारतीय संस्कृतीची, भावनेची आणि अभिव्यक्तीची सुंदर परंपरा आहे. ताल, लय, ठेका, मुद्रा, भाव आणि शिस्त यांचा सुरेख मिलाफ म्हणजे कथक. या कलेचा अभ्यास करताना अक्षरा केवळ नृत्य शिकत नाही, तर नकळत संयम, सातत्य आणि साधनेचे महत्त्वही शिकत आहे.
तिच्या पावलांना कथकचा ताल मिळतो आहे आणि तिच्या आयुष्यालाही जणू एक सुंदर लय मिळत आहे.
नेतृत्वाची पहिली पावले…
अक्षरा आपल्या वर्गाची कप्तान आहे. हे केवळ एक पद नाही, तर तिच्यावर ठेवलेला विश्वास आहे. वर्गातील इतर विद्यार्थ्यांना सोबत घेऊन जाणे, जबाबदारी स्वीकारणे, प्रसंगी निर्णय घेणे आणि सहकार्याची भावना जपणे—या सगळ्या गोष्टी नेतृत्वगुणांची पायाभरणी करतात.
आज ती वर्गाची कप्तान आहे; उद्या आयुष्याच्या मोठ्या मैदानावरही ती आत्मविश्वासाने नेतृत्व करेल, अशी आशा वाटते.
विविध स्पर्धांमध्ये सहभागी होऊन तिने अनेक प्रमाणपत्रे मिळवली आहेत. प्रत्येक प्रमाणपत्राच्या मागे तिचा वेळ, प्रयत्न, तयारी आणि मेहनत दडलेली आहे. जिंकणे महत्त्वाचे असतेच; पण स्पर्धेत सहभागी होण्याचे धाडस, स्वतःची क्षमता आजमावण्याची तयारी आणि प्रत्येक अनुभवातून शिकण्याची वृत्ती याहून महत्त्वाची असते. अक्षरात ही वृत्ती दिसून येते.
अभ्यास आणि आवडी यांचा सुंदर समतोल
आजच्या स्पर्धात्मक जगात मुलांवर अनेक प्रकारची आव्हाने असतात. अभ्यासाचा ताण, विविध स्पर्धा आणि सतत बदलणारे तंत्रज्ञान या सगळ्यांमध्ये स्वतःची आवड जपणे हीसुद्धा एक कला आहे.
अक्षरा अभ्यासात एकाग्र असतानाच स्पर्धात्मक परीक्षांमध्येही सहभागी होते. ज्ञानाच्या क्षेत्रात स्वतःला सतत तपासून पाहण्याची तिची तयारी तिच्या जिज्ञासू वृत्तीचे दर्शन घडवते.
त्याचबरोबर तिला चित्रकलेची आवड आहे. रंगांच्या माध्यमातून आपल्या मनातील कल्पना कागदावर उतरवण्याची तिची धडपड मनाला भावते. नृत्यातून शरीर बोलते, चित्रातून कल्पना बोलतात आणि अभ्यासातून विचारांना दिशा मिळते—अक्षराच्या व्यक्तिमत्त्वात या तिन्हींचा सुंदर संगम दिसतो.
खेळ, कराटे आणि पोहण्याचा आनंद
अक्षराने कराटेचे प्रशिक्षण घेतले आहे. कराटे शरीराला ताकद देण्याबरोबरच मनाला शिस्त, संयम आणि आत्मविश्वास देते. स्वतःचे संरक्षण करण्याची जाणीव आणि कोणत्याही परिस्थितीला सामोरे जाण्याची मानसिक तयारी यामुळे व्यक्तिमत्त्व अधिक सक्षम होते.
तिला पोहण्याचीही विशेष आवड आहे. सुट्टीचा काळ आला की पोहण्याच्या तलावावर जाऊन मनसोक्त पोहण्याचा आनंद ती लुटते.
पाण्यात पोहताना कदाचित तिला जगातील सगळ्या चिंता विसरायला होत असतील. पाण्याच्या प्रत्येक लाटेसोबत तिचा आनंद अधिक खुलत असेल. तिच्या या उत्साही स्वभावाचे हेही एक सुंदर उदाहरण आहे.
सायकल चालवणे आणि दुचाकी वाहन चालवण्याचे कौशल्यही तिने आत्मसात केले आहे. म्हणजेच आयुष्याच्या प्रवासात स्वतःचे संतुलन राखण्याची शिकवण ती प्रत्यक्ष अनुभवातून घेत आहे.
डिजिटल युगातील अक्षरा…
आजची पिढी तंत्रज्ञानाशी अत्यंत जवळची आहे. अक्षराही त्याला अपवाद नाही. तिला रील करण्याचा छंद आहे. आधुनिक माध्यमांचा आनंद घेताना ती स्वतःची सर्जनशीलता व्यक्त करते.
पण या सगळ्या आधुनिक आवडींसोबत तिच्यातील संस्कारांची मुळेही घट्ट आहेत. हेच तिच्या व्यक्तिमत्त्वाचे वैशिष्ट्य आहे.
खोडकर अक्षरा—आठवणींच्या कप्प्यातली गोड गंमत!
आजची समंजस, अभ्यासू, कलागुणसंपन्न आणि जबाबदार अक्षरा पाहिली की तिचे बालपण आठवते आणि नकळत हसू येते.
लहानपणी अक्षरा खूप खोड्या करायची. एखादी खोडी करायची आणि मग अगदी शांत बसायची. जणू काही घरात काही घडलेच नाही!
पण तिची खरी गंमत पुढे असे. समोरच्या व्यक्तीची प्रतिक्रिया काय येणार, याचा ती आधीच अंदाज घ्यायची. परिस्थितीनुसार कधी हसायची, तर कधी रडण्याचा अभिनय करायची. तिच्या त्या निरागस चेहऱ्यामागे एक छोटासा खट्याळ मेंदू काम करत असायचा!
तिच्या या बाललीला आठवल्या की आजही मन प्रसन्न होते.
बालपणाचा तो काळ आता मागे पडला आहे. अक्षरा मोठी होत आहे. तिच्या आवडी बदलत आहेत, विचार विस्तारत आहेत, स्वप्नांना आकार येत आहे. पण आजोबा-आजींच्या मनातली ती छोटीशी खोडकर अक्षरा मात्र अजूनही तशीच आहे.
मायाळू मनाची अक्षरा
अक्षराच्या अनेक गुणांमध्ये आम्हाला सर्वाधिक भावणारा गुण म्हणजे तिचा मायाळू स्वभाव.
घरातील सर्वांची ती लाडकी आहे. तिच्या वागण्यात आपलेपणा आहे. प्रेम आहे. जिव्हाळा आहे. म्हणूनच तिच्या आसपास नेहमी मैत्रिणींचा मोठा समूह असतो.
माणसाला लोकप्रिय बनवते ती केवळ हुशारी किंवा कौशल्ये नव्हेत; तर समोरच्या माणसाला आपलेसे करण्याची ताकद. अक्षरात ही ताकद आहे.
तिच्या मैत्रिणींचा मोठा समूह हे तिच्या मनमोकळ्या स्वभावाचे द्योतक आहे. मैत्री करणे सोपे असते; पण ती टिकवण्यासाठी विश्वास, प्रेम आणि समजूतदारपणा आवश्यक असतो. हे गुण तिच्यात बालपणापासूनच दिसतात.
संस्कारांची शिदोरी
अक्षरा आज जशी घडली आहे, त्यामागे तिच्या आई-वडिलांचा आणि आजीचा मोठा वाटा आहे.
मुलांना उत्तम शिक्षण देणे आवश्यक आहे; पण केवळ शिक्षणाने व्यक्तिमत्त्व पूर्ण होत नाही. त्यासाठी संस्कारांची जोड आवश्यक असते. शिस्त आणि स्वातंत्र्य यांचा योग्य समतोल, प्रेम आणि जबाबदारीची जाणीव, महत्त्वाकांक्षा आणि माणुसकी यांचा सुंदर मेळ—या सगळ्यांतून व्यक्तिमत्त्व घडते.
अक्षराला घरातून हीच समृद्ध शिदोरी मिळाली आहे.
म्हणूनच तिच्या हातात आधुनिक जगाची साधने आहेत, पण मनात संस्कार आहेत. तिच्या डोळ्यांसमोर मोठी स्वप्ने आहेत, पण पाय जमिनीवर आहेत. तिच्या व्यक्तिमत्त्वात आत्मविश्वास आहे, पण त्याचबरोबर माणुसकीही आहे.
आजी-आजोबांसाठी २१ सप्टेंबरचा दिवस…
नातवंडांच्या वाढदिवसाला आजी-आजोबांचे मन वेगळ्याच आनंदाने भरून जाते.
अक्षराचा वाढदिवस २१ सप्टेंबरला असतो. हा दिवस आमच्यासाठीही खास असतो. तिच्या वाढदिवसाच्या दिवशी दरवर्षी आम्ही दोघे पुण्याला जाणे कधीच चुकवत नाही.
अंतर कितीही असो, प्रवास कितीही असो; पण तिच्या वाढदिवसाच्या दिवशी तिच्या जवळ असण्याचा आनंद काही औरच असतो.
तिचा चेहरा पाहणे, तिला वाढदिवसाच्या शुभेच्छा देणे, तिच्या आनंदात सहभागी होणे आणि तिच्या डोक्यावर प्रेमाने हात ठेवून आशीर्वाद देणे—या क्षणांची किंमत कोणत्याही भेटवस्तूपेक्षा मोठी आहे.
वय वाढते ते केवळ अक्षराचे नाही; प्रत्येक वर्षी आमच्या आठवणींचेही एक नवे पान जोडले जाते.
कालपर्यंत आमचे बोट धरून चालणारी ती चिमुकली आज स्वतःच्या पायावर उभी आहे. कालपर्यंत आमच्या कुशीत विसावणारी ती आज स्वतःची स्वप्ने पाहते आहे. कालपर्यंत जिच्या खोड्यांवर आम्ही हसायचो, ती आज तिच्या कर्तृत्वाने आम्हाला अभिमान वाटावा असे क्षण देत आहे.
हा काळ किती वेगाने पुढे जातो!
म्हणूनच नातवंडांच्या वाढदिवसाचा दिवस म्हणजे त्यांचे वय वाढण्याचा दिवस नसतो; तो आजी-आजोबांच्या आठवणींना पुन्हा उजाळा देणारा दिवस असतो.
अक्षरा, तुझ्यासाठी एकच इच्छा…
अक्षरा, आयुष्याच्या या सुंदर वयात तुझ्यासमोर संधींचे एक मोठे आकाश आहे.
तू नृत्य शिक. अभ्यास कर. चित्र काढ. पोह. खेळ. स्पर्धांमध्ये सहभागी हो. नवीन गोष्टी शिक. रील कर. मित्रमैत्रिणींसोबत आनंदाने जग. स्वप्ने पाह.
पण या सगळ्याबरोबर एक गोष्ट कधीही विसरू नकोस—तुझ्या मनातली माणुसकी.
यशस्वी होणे महत्त्वाचे आहे; पण चांगला माणूस होणे त्याहून मोठे आहे.
तू किती उंच भरारी घेतेस हे महत्त्वाचे आहे; पण त्या भरारीनंतरही तुला आपल्या माणसांची आठवण राहते का, हे त्याहून महत्त्वाचे आहे.
तुझ्या हातात किती पुरस्कार येतात यापेक्षा तुझ्या वागण्यामुळे किती माणसांच्या चेहऱ्यावर हसू येते, हे अधिक मौल्यवान आहे.
तुझ्या कथकच्या पावलांना ताल मिळो,
तुझ्या चित्रांना रंग मिळो,
तुझ्या अभ्यासाला यश मिळो,
तुझ्या स्वप्नांना आकाश मिळो,
तुझ्या प्रयत्नांना दिशा मिळो
आणि तुझ्या मनातील माणुसकी सदैव जिवंत राहो.
आयुष्यात यशाची अनेक शिखरे तू सर करावीस. पण प्रत्येक शिखरावर पोहोचल्यानंतर मागे वळून पाहताना तुझ्या वाटेवर ज्यांनी तुला प्रेम दिले, संस्कार दिले, प्रोत्साहन दिले, त्यांना विसरू नकोस.
तुझ्या आई-वडिलांना तुझा अभिमान वाटावा, तुझ्या आजीच्या डोळ्यांत आनंदाश्रू यावेत आणि आजी-आजोबांच्या हृदयात ‘ही आमची अक्षरा!’ असे म्हणताना अभिमानाने भरून यावे—यापेक्षा मोठी इच्छा आमच्यासाठी कोणती असणार?
आणि शेवटी…
अक्षरा, तुझ्या नावातच ‘अक्षर’ आहे.
अक्षर मिटत नाही. काळाच्या ओघात अनेक गोष्टी विसरल्या जातात; पण मनावर कोरलेले अक्षर कायम राहते.
तसेच तुझ्या आयुष्याचा प्रत्येक दिवस हा सुंदर अक्षरांनी लिहिलेला असू दे.
तुझ्या आयुष्याच्या पुस्तकात यशाची पाने असोत, आनंदाचे रंग असोत, प्रेमाच्या ओळी असोत, संस्कारांची अक्षरे असोत आणि समाधानाचा सुंदर शेवट असो.
आज तू आठवीत शिकतेस. उद्या मोठी होशील. तुझी स्वप्ने मोठी होतील. तुझ्या आयुष्याची दिशा बदलेल. कदाचित तुझ्या हातात मोठी जबाबदारी असेल. कदाचित तू जगाच्या कोणत्यातरी कोपऱ्यात असशील.
पण आमच्यासाठी तू कायमच तीच राहशील—
खोडी करून गुपचूप शांत बसणारी,
समोरच्याची प्रतिक्रिया पाहून हसणारी किंवा रडणारी,
आजी-आजोबांच्या मनावर कायमची राज्य करणारी,
आमची लाडकी, मायाळू आणि गोड अक्षरा!
तुझा २१ सप्टेंबरचा वाढदिवस दरवर्षी येईल. तू आणखी एक वर्ष मोठी होशील. पण तुझ्यावरचे आमचे प्रेम मात्र वयाबरोबर वाढतच जाईल.
अक्षरा, तुला वाढदिवसाच्या मनःपूर्वक शुभेच्छा!
तुला उत्तम आरोग्य लाभो, दीर्घायुष्य लाभो, ज्ञान लाभो, यश लाभो, आनंद लाभो आणि तुझ्या मनातली प्रत्येक सुंदर इच्छा पूर्ण होवो.
तुझ्या आयुष्याचा प्रवास कथकच्या पावलांसारखा तालबद्ध, चित्रातील रंगांसारखा सुंदर, पोहण्याच्या लाटांसारखा मुक्त आणि आकाशासारखा अमर्याद असो!
तू मोठी हो—
पण केवळ वयाने नाही,
कर्तृत्वाने मोठी हो.
तू यशस्वी हो—
पण केवळ स्वतःसाठी नाही,
तर तुझ्या यशातून इतरांनाही आनंद मिळेल अशी हो.
आणि सर्वांत महत्त्वाचे—
तू आयुष्यात कितीही मोठी झालीस, तरी आमच्यासाठी आमची लाडकी ‘अक्षरा’च राहा!
वाढदिवसाच्या अनंत शुभेच्छा, बाळा!
— तुझे प्रेमळ आजी-आजोबा –
(प्रदीप जोशी व सुरेखा जोशी)
