*जागतिक साहित्य कला व्यक्तित्व विकास मंचच्या सन्मा सदस्या ज्येष्ठ लेखिका कवयित्री राधिका भांडारकर लिखित अप्रतिम लेख*

*कृष्णजन्माची मंगल रात्र* (एक वेगळा विचार)

श्रावण संपत आलेला असतो आणि आकाशात अजूनही ढगांची लगबग सुरू असते. मातीला ओल असते, पानांवर पावसाचे थेंब असतात आणि वातावरणात सणांची चाहूल लागलेली असते. अशाच या प्रसन्न दिवसांत येते गोकुळाष्टमी.

कृष्ण म्हणजे केवळ देव्हाऱ्यातला देव नाही. तो म्हणजे घराघरात हसणारे बालपण. तो म्हणजे लोण्याच्या गोळ्यासारखे निर्मळ हास्य. तो म्हणजे आईच्या पदराला धरून केलेली एखादी खोडी आणि ती खोडी पकडली गेल्यावर चेहऱ्यावर आणलेले निरागस भाव!

गोकुळाष्टमी म्हटली की डोळ्यांसमोर येते ती काळी यमुना नदी, अंधारी रात्र,डोक्यावर टोपलीत नवजात कान्हाला घेऊन,यमुनेच्या पाण्यातून चालणारा वसुदेव, आणि बालकाच्या पदस्पर्शाने दुभंगलेली नदी आणि त्यानंतर ते छोटेसे गोकुळ. नंदाचे अंगण, यशोदेची लगबग, गोप-गोपींची धावपळ आणि सगळ्यांच्या लाडक्या कान्हाची खोडकर पावले.

आजही आपल्या घरात कृष्णजन्म साजरा करताना त्या गोकुळाचीच एक छोटीशी प्रतिकृती तयार होते. देव्हाऱ्यात सुंदर सजावट केली जाते. पाळणा सजतो. त्यात छोटासा बाळकृष्ण ठेवला जातो. तुळशीपत्र, फुले, सुगंधी धूप आणि निरांजनाच्या प्रकाशात मध्यरात्रीची वाट पाहिली जाते.

आणि मग तो क्षण येतो…

“नंद घरी नंदलाला जन्मला!”

पाळणा हलतो आणि नकळत मनही हलते.

मला गोकुळाष्टमीचा हा क्षण नेहमीच विशेष वाटतो. कारण कृष्णाचा जन्म हा केवळ एका युगपुरुषाचा जन्म नाही; तो आशेचा जन्म आहे. अंधाराच्या रात्री जन्मलेला कृष्ण जणू सांगतो. अंधार कितीही गडद असला, तरी प्रकाश जन्म घेण्याची वेळ येतेच.

कृष्णाच्या बाललीला तर आपल्या संस्कृतीच्या स्मरणात कायमच्या कोरल्या गेल्या आहेत. दही-दूध चोरणारा कान्हा, गोपिकांच्या तक्रारी ऐकणारी यशोदा, त्याच्या खोड्यांवर हसणारे गोकुळ. या सगळ्या कथा ऐकताना आपल्या मनातले बालपणही अलगद जागे होते.

आजच्या धावपळीच्या आयुष्यात कदाचित ती मातीची अंगणे नाहीत, उंबरठ्यावर रांगोळी नाही, घराघरांत लोण्याची मडकी नाहीत. पण कृष्ण अजूनही आहे.

एखाद्या मुलाच्या खट्याळ हसण्यात,

एखाद्या आईच्या काळजीत,

मैत्रीतल्या निरागसपणात,

आणि संकटाच्या वेळी मनात जागणाऱ्या धैर्यातही तो आहे.

कृष्णाने आपल्याला प्रेम शिकवले, पण त्याचबरोबर कर्मही शिकवले. त्याने बासरी वाजवली, पण वेळ आली तेव्हा सुदर्शनही हाती घेतले. म्हणूनच कृष्णाचे व्यक्तिमत्त्व इतके व्यापक वाटते. तो बालकही आहे आणि मार्गदर्शकही; सखा आहे आणि सारथीही.

गोकुळाष्टमीच्या रात्री पाळण्यातला तो छोटासा कृष्ण पाहताना एक विचार मनात येतो—आपल्या प्रत्येकाच्या आयुष्यात असा एखादा कान्हा असतोच. कधी मुलाच्या रूपाने, कधी नातवाच्या रूपाने, कधी एखाद्या जिवलग मित्राच्या रूपाने; जो आपल्या आयुष्यात थोडे हसू आणतो, थोडी खोडी करतो आणि नकळत आपले जगणे अधिक सुंदर करून जातो.

म्हणून गोकुळाष्टमी म्हणजे फक्त उपवास, पूजा आणि मध्यरात्रीचा जन्मसोहळा नाही.

ती आहे मनातल्या निरागसतेला पुन्हा एकदा जागवण्याची रात्र.

देवघरातला पाळणा हलताना आपल्या मनातही एखादा छोटासा पाळणा हलावा;

ज्यात विसावलेला असावा,

आपला निरागस कान्हा,

आपले हरवलेले बालपण

आणि जगण्यावरचा अजूनही टिकून असलेला विश्वास.

हात जुळतात आणि ही प्रार्थना करावीशी वाटते,

“कान्हा,

तू देव्हाऱ्यात राहा किंवा न राहा,

पण माझ्या मनातलं बालपण

कधीच हरवू देऊ नकोस.”

कदाचित हाच गोकुळाष्टमीचा खरा अर्थ असावा.

बाहेरच्या गोकुळात कृष्णाचा जन्म साजरा करताना,

आपल्या आतल्या गोकुळालाही पुन्हा एकदा जागं करणं.

*राधिका भांडारकर*