You are currently viewing सत्य निखालस

सत्य निखालस

*संस्थापक अध्यक्ष महाकवी कालिदास प्रतिष्ठान पुणे तथा जागतिक साकव्य विकास मंचचे सन्मा सदस्य ज्येष्ठ लेखक कवी वि ग सातपुते लिखित अप्रतिम काव्यरचना व भावार्थ*

 

*सत्य निखालस*

〰️〰️〰️〰️〰️

बिलगता स्पर्श निर्मली भावनांचे

प्रीत फुलांनी गंधाळुनी दरवळावे

 

असेच असावे दैवी भाग्यभाळीचे

जीवा जीवाला इथे सदैव लाभावे

 

कुणीतरी यावे प्रेमे जवळी बसावे

कर हे धरुनीया जीवास या पुसावे

 

जरी अबोली , गहिवरलेली स्पंदने

अलवारी घट्ट मिठीत मिटूनी जावे

 

निर्मोही , नि:सीम , प्रीतभाव सारे

मुक्त सभोवार सदा उधळीत जावे

 

प्रीतीवीण कां? जगी जगणे असते

हेच सत्य निखालस मनी उमजावे

〰️〰️〰️〰️〰️〰️〰️〰️〰️

*©️वि.ग.सातपुते. ( भावकवी )*

*दिनांक :- 17 नोव्हेंबर 2026*

* *बेंगलोर**

 

____________________________

 

* *विगसा सर*,

*

* *दोन शब्द*

 

‘*सत्य निखालस’* ही रचना म्हणजे प्रेमभावनेच्या निर्मळ, निरपेक्ष आणि सात्त्विक स्वरूपाचा मनःस्पर्शी आविष्कार आहे. प्रेमाची केवळ ओढ नव्हे, तर प्रेमातून लाभणारा भावनिक आधार, सहवास आणि आत्मिक समाधान यांचा सुंदर प्रत्यय या कवितेत येतो.

 

*कवितेचे रसग्रहण:-*

 

कवितेच्या पहिल्याच कडव्यातील,

 

*बिलगता स्पर्श निर्मली भावनांचे प्रीत फुलांनी गंधाळुनी दरवळावे*

 

या ओळी प्रेमातील पवित्र स्पर्शाची आणि भावनांच्या सुगंधाची अनुभूती देतात. येथे प्रेमाला फुलांचा गंध आणि निर्मळ भावनांची किनार लाभली आहे.

 

दुसऱ्या कडव्यात कवीच्या मनातील एक सहज, सुंदर अपेक्षा व्यक्त होते. आयुष्यात कुणीतरी प्रेमाने जवळ यावे, आपुलकीने बसावे, हात हातात घेऊन मनाची विचारपूस करावी. ही अपेक्षा वरवर साधी वाटली, तरी तिच्यामागे माणसाच्या भावविश्वातील सहवासाची मूलभूत आस दडलेली आहे.

*विशेषतः-*

*जरी अबोली, गहिवरलेली स्पंदने अलवारी घट्ट मिठीत मिटूनी जावे*

 

या ओळी विलक्षण भावस्पर्शी आहेत. काही भावना शब्दांच्या पलीकडच्या असतात. त्या व्यक्त करण्यासाठी संवादाचीही गरज नसते. एखादा प्रेमळ स्पर्श आणि विश्वासाची मिठी मनातील अव्यक्त भावनांना सामावून घेते, ही कल्पना अतिशय तरल आहे.

 

पुढील,

*निर्मोही, नि:सीम, प्रीतभाव सारे मुक्त सभोवार सदा उधळीत जावे*

 

या ओळींतून प्रेमाचा व्यापक अर्थ उलगडतो. कोणतीही अपेक्षा न ठेवता, कोणताही स्वार्थ न बाळगता प्रेमाचा वर्षाव करीत राहणे, हीच प्रेमभावनेची खरी उंची आहे.

 

*कवितेचा आत्मस्वर*

कवितेचा समारोप तर तिचे सारच सांगून जातो.

 

*प्रीतीवीण कां? जगी जगणे असते हेच सत्य निखालस मनी उमजावे*

 

*हा प्रश्न केवळ प्रिय व्यक्तीच्या प्रेमापुरता मर्यादित नाही. तो मानवी जीवनातील प्रेम, माणुसकी, जिव्हाळा आणि आत्मीयतेच्या अनिवार्यतेविषयी आहे.*

 

*साहित्यिक निरीक्षण:-*

 

* *भावसौंदर्य:*

* निर्मळ प्रेमाची सात्त्विक अभिव्यक्ती.

 

* *प्रतिमासौंदर्य:*

* प्रीतफुले, गंध, स्पर्श आणि मिठी या प्रतिमांचा सुरेख वापर.

 

* *शब्दसौंदर्य:*

* निर्मोही, नि:सीम, अबोली, गहिवरलेली अशा शब्दांतून भावनिक तरलता.

 

* *विचारसौंदर्य:*

* प्रेम ही केवळ भावना नसून जगण्याला अर्थ देणारी जीवनमूल्याची शक्ती आहे.

 

*अंतिम अभिप्राय :*

विगसा, आपल्या या रचनेत प्रेमाचे मागणे नाही, प्रेमाचा हव्यास नाही; आहे ती केवळ प्रेमाची निरपेक्ष अनुभूती आणि त्यातून उमलणारी जीवनविषयक आस्था.

*आपल्या भावकवितेचा हा विशेष मला जाणवतो की, आपण वैयक्तिक भावनेपासून सुरुवात करून तिला वैश्विक मानवी मूल्यापर्यंत घेऊन जाता.*

खरोखरच, प्रेम हे जगण्याचे अलंकार नसून जगण्याचे अधिष्ठान आहे, हेच ‘सत्य निखालस’ या कवितेचे सार आहे.

*सप्रेम शुभेच्छा!*

*काव्यरसिक*

🙏

प्रतिक्रिया व्यक्त करा