*जागतिक साहित्य कला व्यक्तित्व विकास मंचच्या सन्मा सदस्या ज्येष्ठ लेखिका कवयित्री डॉ.शैलजा करोडे लिखित मेंदीच्या पानावर काव्यसंग्रहाचे लतिका चौधरी, दोंडाईचा यांनी केलेले परीक्षण*

 

*मेंदीच्या पानावर – स्रित्वाचे सर्वसमावेशक मोरपंखी भाव दावणारा वाचनीय काव्यसंग्रह*

 

 

मा. ताईसाहेब शैलजा करोडे यांचा ‘मेंदीच्या पानावर’ काव्यसंग्रह ताईंनी माझ्याकडे परीक्षणासाठी पाठविला. काव्यसंग्रहाच्या शीर्षकानेच आधी मन मोहून घेतले. कारण मेंदी म्हटलं की आनंद, मेंदी लालजर्द रंगण्याची तीव्र ओढ, उत्सुकता, मेंदी पाण्याने धुवूच न वाटणे, मेंदी धुतल्यावर भांडी धुणे करावेच लागू नये वाटणे, पुन्हा पुन्हा मेंदीचे हात पाहणे, हाताचा सुगंध घेणे हा स्त्री मनाचा आनंददायी अट्टाहास आठवत राहतो.

उत्सुकतेने कविता वाचून काढल्या अन अभिप्राय नोंदवावा म्हणून लेखणी हाती घेतली. तत्पूर्वी मा. ताईसाहेब शैलजा करोडे यांच्या लेखणीचा लेखाजोखा मांडताना अचंबित व्हायला झाले.

ताईंचे दहा कथासंग्रह, चार काव्यसंग्रह, दोन चारोळीसंग्रह, भक्तीगीत संग्रह, चार कादंबऱ्या, ललित लेख संग्रह, लोकसंस्कृती व लोकधारा हा संदर्भग्रंथ आणि आगामी लेखन पाहता ताईंच्या लेखणीची ताकद ध्यानी येते.

मा. ताईसाहेब शैलजा करोडे यांचा कार्य परिचय दांडगा आहे. त्यांचे एकंदरीत साहित्यिक कार्य, प्रगतीचा उंचावता आलेख त्यांच्या प्रतिभेची, तसेच त्यांच्यातील क्रयशक्ती, ऊर्जा, साहित्यिक तळमळ याची ओळख करून देतो.

‘मेंदीच्या पानावर’ संग्रहातील रचना, आशय, विषय वाचकाला लेखणी हाती घ्यायला उद्युक्त करतात.

खरेतर कवयित्रीसाठी कविता म्हणजे तिच्या भावविश्वाचा श्वास असतो.

ती आपल्या मनातील वेदना, आनंद आणि संघर्ष शब्दांतून व्यक्त करते.

कविता तिच्या संवेदनशीलतेला दिशा देणारी आणि आत्मशोधाची वाट दाखवणारी असते.

तिच्या अनुभवांना अर्थ देऊन समाजाशी संवाद साधण्याचे माध्यम म्हणजे कविता असते.

कवयित्रीसाठी कविता ही केवळ लेखन नसून तिचं अस्तित्व आणि ओळख असते.

कवितेतून ती स्वतःला आणि जगाला नव्या नजरेने पाहते. ताईसाहेब मा. शैलजा करोडे या कवयित्रीसुद्धा कवितेला सर्वस्व मानतात. कवितेशिवाय जीवनच नाही असे त्या म्हणतात.

खरेतर कोणत्याही प्रकारचे साहित्य लेखनासाठी मानसिकता ही केवळ “लिहिण्याची इच्छा” नसते, तर ती एक सखोल अंतर्गत तयारी असते. चांगलं लेखन घडण्यासाठी मनाची काही विशिष्ट जडणघडण आवश्यक असते.

लेखनासाठी आवश्यक मानसिकतेचे काही महत्त्वाचे पैलू म्हणजे

संवेदनशीलता, (Sensitivity)जसे –

जगाकडे बारकाईने पाहण्याची, छोट्या गोष्टीतही अर्थ शोधण्याची वृत्ती हवी असते. लेखक हा नेहमीच अनुभवांचा संग्रहकर्ता असतो. तसेच कवी /लेखकाची एकांताची मैत्री असावी लागते. प्रामाणिकपणा असावा लागतो. संयम, सातत्य, निरीक्षणशक्ती आणि कल्पनाशक्ती असावी लागते. कवी /लेखक हा शब्दांचा नाही, तर भावनांचा शिल्पकार असतो. ‘मेंदीच्या पानावर’ हा काव्यासंग्रह वाचताना वरील सर्व गुणधर्म कवयित्रीच्या लेखन कार्यात जाणवतात.

 

संपूर्ण काव्यसंग्रहातील कविता ह्या विविध गटात मोडता येतात. जसे – निसर्ग, नाती, सण, उत्सव, परंपरा, सामाजिक तत्वज्ञान, सामाजिकता, माणुसकी, स्त्री, महापुरुष, शेतकरी……. असे विविधांगी विषयांना स्पर्श करीत आलेल्या या रचना वाचकांच्या मनाला स्पर्श करतात.

 

निसर्ग, मेंदी, हिरवळ, कल्पवृक्ष, मृग, पारिजात आणि वसंत ऋतू या प्रतिमा एकत्र आल्यावर सृष्टीच्या समृद्ध, संवेदनशील आणि प्रतीकात्मक रूपाचे दर्शन घडते. निसर्ग हा केवळ पार्श्वभूमी न राहता भावविश्वाचा सक्रिय घटक बनतो. हिरवळ आणि वसंत ऋतू नवचैतन्य, पुनर्जन्म आणि आशावादाचे प्रतीक म्हणून उभे राहतात, तर मेंदी स्त्रीसौंदर्य, परंपरा आणि भावनिक कोमलता व्यक्त करते.

कल्पवृक्ष ही प्रतिमा मानवी आकांक्षा, इच्छा आणि पूर्णत्वाच्या शोधाशी निगडित आहे, तर मृग (किंवा मृगजळाचा संकेत) जीवनातील भास, अपूर्णता आणि धावपळीतील भ्रम अधोरेखित करतो. पारिजाताचा सुगंध सूक्ष्म, अलौकिक आणि क्षणभंगुर आनंदाचे प्रतीक ठरतो.

या सर्व प्रतिमा एकत्रितपणे जीवनातील नाजूक संतुलन दाखवतात. एकीकडे सौंदर्य, उमलणं आणि आशा, तर दुसरीकडे भास, अपूर्णता आणि क्षणिकता. त्यामुळे या विषयांवर आधारित लेखन केवळ वर्णनात्मक न राहता तत्त्वचिंतनात्मक आणि प्रतीकात्मक स्तरावरही प्रभावी ठरते. जसे –

‘साजशृंगारात मेंदी

शकूनात अग्रस्थानी

नाव कोरते प्रियाचे

नक्षीतच लपवूनी….’

(पान मेंदीचे, पान नं -13)

 

नाती म्हणजे आयुष्याला मिळालेली अनमोल शिदोरी.

त्यातूनच माणूस माणसाशी जोडला जातो.

आनंदाच्या क्षणी नाती हसवतात मनाला हसवतात. आणि

दुःखाच्या वेळी जीवाला आधार देतात .

विश्वास, प्रेम आणि जिव्हाळा यातून नाती फुलतात,

एकमेकांच्या सहवासाने आयुष्य उजळतात.

नाती जपली तर जीवन सुंदर बनते. नाती

तुटली तर मनाच्या कोपऱ्यात वेदना साठते.

म्हणून नाती जपणे हीच खरी संपत्ती आहे,

त्यांच्यामुळेच जीवनाला अर्थ प्राप्त होतो आहे.

‘माझा जीव’, ‘प्रेमात रमले मी’, ‘सखी’, ‘बाप’, ‘भाऊ,’आई ‘….. अशी अनेक नाती कवयित्रीने कवितेत शब्दबद्ध केली आहेत.

लेकीचे वर्णन, लेकीचे महत्व, साहित्यात दुर्लक्षित झालेला बाप कवयित्री कवितेत सुंदररित्या सादर करतात.

‘भासे कर्तव्य कठोर

जसं फणस काटेरी

दाटे पाणी त्याच्या डोळा

लेक निघता सासरी….’

(बाप -पान नं -19)

 

सण, व्रत आणि परंपरा या मानवी जीवनाच्या केवळ सांस्कृतिक बाबी नाहीत, तर त्या जीवनाला दिशा देणाऱ्या, संतुलन राखणाऱ्या आणि समाजाला एकत्र बांधून ठेवणाऱ्या महत्त्वपूर्ण घटक आहेत.

सण हे आनंद, उत्साह आणि एकात्मतेचे प्रतीक आहेत. दैनंदिन जीवनातील ताणतणाव विसरून माणूस सणांच्या माध्यमातून नवचैतन्य अनुभवतो. कुटुंब, नातेवाईक आणि समाज यांच्यातील नाती अधिक दृढ होतात. सण आपल्याला आपल्या संस्कृतीची आणि इतिहासाची जाणीव करून देतात. तर

व्रत म्हणजे केवळ धार्मिक कर्मकांड नाही, तर आत्मसंयम आणि शिस्त यांचे प्रतीक आहे. उपवास, नियम आणि श्रद्धा यांच्या माध्यमातून मन आणि शरीर शुद्ध ठेवण्याचा प्रयत्न केला जातो. व्रतामुळे मनाला स्थैर्य मिळते आणि सकारात्मक विचारांची वाढ होते. व्रत, उपवास ह्या भारतीय परंपरा म्हणजे पिढ्यान्‌पिढ्या चालत आलेली जीवनशैली. त्या आपल्या संस्कृतीचे मूळ आहेत. परंपरांमुळे आपली ओळख टिकून राहते आणि सामाजिक मूल्ये पुढील पिढीकडे पोहोचतात. परंपरा माणसाला नैतिकता, संस्कार आणि सामाजिक जबाबदारी शिकवतात.

थोडक्यात सण, व्रत आणि परंपरा या तिन्ही गोष्टी माणसाच्या जीवनात आनंद, शिस्त आणि मूल्ये निर्माण करतात. त्या जीवन अधिक अर्थपूर्ण, समृद्ध आणि संतुलित बनवतात.

आजच्या आधुनिक काळातही या गोष्टींचे महत्त्व कमी झालेले नाही, तर त्या आपल्याला आपल्या मुळांशी जोडून ठेवतात आणि जीवनात सकारात्मकता निर्माण करतात.

‘दिवाळी’, ‘समईची ज्योत’, ‘मंगळा गौर’, ‘नागपंचमी’, ‘रक्षाबंधन’, ‘भाऊबीज’…. ई कवितेतून कवयित्री आपल्याला भारतीय सण, व्रत, परंपरा, नाती याचे महत्व सांगतात.

‘एक करंजी मोलाची

ठेवा गरीब अनाथा

घास भरविता तया

मिळे आनंद सर्वथा….’

(आली दिवाळी, पान नं -17)

वरील ओळी दया, सहानुभूती, जाण याचे भान देतात.

‘बंध नाजूक धाग्याचे

प्रेम मायेने गुंफले

श्रेष्ठ बंधन नात्याचे

रक्षा सूत्रात बांधले….’

(रक्षाबंधन, पान नं 51) ओळीतून भावाच्या नात्याचे महत्व अधोरेखित होते.

 

शेती ही केवळ उदरनिर्वाहाची साधनं नाही, तर ती आपल्या संस्कृतीची, परंपरेची आणि जीवनशैलीची मुळं आहे. भारतीय समाजाच्या कणाकणात शेती रुजलेली आहे. शेतकरी हा या भूमीचा खरा शिल्पकार आहे, जो मातीशी नातं जपतो, ऋतूंशी संवाद साधतो आणि अन्नदाता म्हणून जगाला पोसतो.

ऋतूंचं चक्र आणि शेती यांचं नातं अतूट आहे. पावसाळा आला की शेतकऱ्याच्या आशा उंचावतात. ढग दाटून आले की त्याच्या डोळ्यांत स्वप्नं तरळतात. पण कधी अतिवृष्टी, कधी दुष्काळ, तर कधी अनियमित पाऊस—या सगळ्यामुळे त्याचं गणित बिघडतं. हिवाळ्यात पिकं बहरतात, तर उन्हाळा कष्टांची परीक्षा घेतो. प्रत्येक ऋतू शेतकऱ्याच्या जीवनात नवं आव्हान आणि नवी आशा घेऊन येतो.

“बळीराजा” ही संकल्पना शेतकऱ्याच्या गौरवाची आहे, पण आज त्याची अवस्था चिंताजनक आहे. कर्जाचं ओझं, उत्पादनाचा कमी दर, बाजारपेठेतील अस्थिरता आणि नैसर्गिक आपत्ती—या सगळ्यामुळे तो आर्थिक आणि मानसिक तणावाखाली जगतो. ज्याच्या हातून अन्न निर्माण होतं, तोच अनेकदा उपासमारीचा सामना करतो, ही शोकांतिका आहे.

तंत्रज्ञान आणि आधुनिक शेती पद्धती काही प्रमाणात मदत करत असल्या तरी सर्वसामान्य शेतकऱ्यापर्यंत त्या पूर्णपणे पोहोचलेल्या नाहीत. सरकारी योजना, कर्जमाफी, अनुदान यांचा लाभ मिळतो, पण त्याची प्रक्रिया गुंतागुंतीची असल्याने अनेक शेतकरी वंचित राहतात.

शेती आणि शेतकरी वाचवायचा असेल, तर केवळ सहानुभूती पुरेशी नाही, तर ठोस उपाययोजना, योग्य बाजारव्यवस्था, पाण्याचं व्यवस्थापन आणि शाश्वत शेती पद्धतींचा अवलंब आवश्यक आहे. शेतकऱ्याचा सन्मान केवळ शब्दांत नव्हे, तर कृतीतून दिसला पाहिजे.

शेवटी, शेतकरी हा केवळ अन्नदाता नाही, तर जीवनदाता आहे. त्याच्या घामाच्या थेंबांतूनच आपल्या अस्तित्वाला आधार मिळतो. त्यामुळे त्याच्या वेदना समजून घेणं आणि त्याच्या पाठीशी खंबीरपणे उभं राहणं ही प्रत्येकाची जबाबदारी आहे.

अगदी हेच भाव आपल्याला ताईसाहेब शैलजा करोडे यांच्या रचनेतून दिसून येतात.

‘बळी पिकवितो माती’, ‘बीज अंकुरे अंकुरे’, ‘पेरणी’

ई कविता शेती, माती, शेतकरी यांचे महत्व विषद करतात.

‘बळी विश्वाचा पोशिंदा

काळ्या आईचा सुपुत्र

कष्टकरी रात्रंदिन

सांगी जीवनाचे सूत्र….'(पेरणी,पान नं -59)

 

आई… हा शब्द उच्चारला की मनात आपोआप ऊब, माया आणि सुरक्षिततेची जाणीव दाटून येते. आई म्हणजे केवळ जन्म देणारी व्यक्ती नाही, तर ती आपल्या आयुष्याची पहिली गुरू, पहिली मैत्रीण आणि निःस्वार्थ प्रेमाचं मूर्त स्वरूप असते.

आईच्या कुशीत माणूस पहिल्यांदा जग पाहतो. तिच्या अंगाई गीतात जीवनाची पहिली लय असते. ती बोलायला शिकवते, चालायला शिकवते आणि जगण्याचा अर्थही समजावते. तिचं प्रेम हे कोणत्याही अटी-शर्तींवर आधारित नसतं. मुलं कितीही मोठी झाली तरी आईच्या दृष्टीने ती नेहमीच लहानच असतात.

आई स्वतःच्या इच्छा, स्वप्नं बाजूला ठेवून मुलांच्या आनंदात आनंद शोधते. तिचा त्याग शब्दांत मावणारा नाही. घरातील प्रत्येकाच्या गरजा ओळखून ती शांतपणे सर्व सांभाळते. तिच्या कष्टांची जाणीव अनेकदा उशिरा होते, पण तिचं प्रेम मात्र नेहमीच जाणवत राहतं.

आई म्हणजे धीर देणारी सावली, संकटात उभं राहणारी ताकद आणि यशात हसणारी साथ. तिच्या आशीर्वादाशिवाय आयुष्याची वाट पूर्ण वाटत नाही. म्हणूनच आईचं स्थान या जगात सर्वोच्च आहे.

शेवटी एवढंच- आई ही नात्यांची नव्हे, तर अस्तित्वाची ओळख आहे. तिच्याशिवाय जीवन अपूर्ण आहे.

‘लाभे मातृदैवत ते

भाग्यवान तो जाहला

आईविना श्रीमंतही

जगी भिकारी ठरला…..’

(आईची माया, पान नं -55) ओळी आईचे मोल सांगतात.

 

कवी /लेखक हा प्राणी अतिशय संवेदनशील असतो. आजूबाजूला घडणाऱ्या विकृत, अमानवी घटना त्याला हलवून सोडतात. अस्वस्थ करतात. काही करुही शकत नाही. माणसात बदल घडवून आणण्याची ताकद शब्दात आहे असे वाटते आणि म्हणून त्या घटना शब्दबद्ध करून कागदाच्या आभाळावर चितारल्याखेरीज त्याचे मन शांत होत नाही.

समाजाची वृत्ती काळानुसार बदलत गेली, पण त्या बदलांमध्ये एक विरोधाभास स्पष्ट दिसतो. प्रगतीसोबत स्वार्थ वाढला आणि माणुसकी कुठेतरी मागे पडली. आजचा माणूस अधिक सुशिक्षित, अधिक सक्षम झाला असला तरी त्याच्या मनातील जिव्हाळा, आपुलकी आणि नात्यांतील उब कमी होत चालली आहे.

स्वार्थ हा मानवी स्वभावाचा भाग असला, तरी तो मर्यादेत असेल तरच समाजाची घडी टिकते. परंतु जेव्हा स्वार्थच सर्वकाही ठरवू लागतो, तेव्हा नाती व्यवहार बनतात आणि माणसं केवळ उपयोगापुरतीच जवळ येतात. “मला काय मिळणार?” हा प्रश्न “आपण काय देऊ शकतो?” या भावनेवर मात करतो, तेव्हा समाजाची मुळं कमकुवत होतात.

माणुसकी ही केवळ मोठ्या कृतींमध्ये नसते; ती दैनंदिन वागण्यात, छोट्या सहानुभूतीत, एखाद्याच्या दुःखात सहभागी होण्यात दिसते. आज मात्र लोकांकडे वेळ नाही, भावना नाहीत. फक्त धावपळ आहे. एखाद्याच्या डोळ्यातलं दुःख पाहून थांबवण्याची संवेदनशीलता हरवते आहे.

जिव्हाळा हा नात्यांचा आत्मा आहे. तो असेल तरच नातं जिवंत राहतं. पण आज नात्यांमध्ये औपचारिकता वाढली आहे. संवाद कमी झाला, आणि गैरसमज वाढले. तंत्रज्ञानाने माणसं जवळ आणली, पण मनं दूर केली, हीही एक कटू सत्यता आहे.

‘स्वार्थ, ‘माझा संसार’, ‘अंतिम क्षणाला’, ‘माणुसकी’, ‘दोन शब्द’…..

ई कविता समाजाचे चित्र उभे करतात.

तरीही पूर्ण चित्र निराशाजनक नाही. अजूनही काही माणसं अशी आहेत, जी निस्वार्थपणे मदतीचा हात पुढे करतात, जी माणुसकी जपतात, जिव्हाळा टिकवतात. अशाच लोकांमुळे समाजाचा तोल राखला जातो.

म्हणूनच, प्रत्येकाने स्वतःपासून सुरुवात करायला हवी. थोडं कमी स्वार्थी व्हायला, थोडं अधिक संवेदनशील व्हायला, आणि नात्यांमध्ये जिव्हाळा जपायला हवा . कारण शेवटी, समाज म्हणजे आपणच—आपल्या वृत्तीचा आरसा.

छत्रपती शिवराय, संत महात्मे आणि सैनिक हे आपल्या संस्कृतीचे तीन तेजस्वी आधारस्तंभ आहेत. या तिघांच्या कार्यातून आपल्याला धैर्य, त्याग, नीतिमत्ता आणि मानवतेचा अनमोल वारसा लाभलेला आहे.

छत्रपती शिवराय म्हणजे स्वराज्याचे स्वप्न साकार करणारे अद्वितीय नेतृत्व. त्यांनी अन्यायाविरुद्ध उभे राहत, लोकहिताचा विचार करत एक सुसंस्कृत, न्यायप्रिय राज्य उभारले. त्यांच्या शौर्याइतकीच त्यांची दूरदृष्टी, स्त्रियांचा सन्मान आणि धर्मनिरपेक्षता ही गुणवैशिष्ट्ये प्रेरणादायी आहेत.

संत महात्मे म्हणजे समाजाला आध्यात्मिक आणि नैतिक दिशा देणारे दीपस्तंभ. संत तुकाराम, संत ज्ञानेश्वर, संत नामदेव यांसारख्या संतांनी भक्ति, समता, प्रेम आणि मानवतेचा संदेश दिला. त्यांनी अंधश्रद्धा, भेदभाव आणि अहंकार यावर प्रहार करून समाजमन शुद्ध करण्याचे कार्य केले.

सैनिक म्हणजे राष्ट्राच्या सीमांचे रक्षण करणारे खरे वीर. अत्यंत कठीण परिस्थितीतही ते देशसेवा करतात. त्यांच्या त्यागामुळेच आपण सुरक्षित, शांत जीवन जगू शकतो. त्यांचे धैर्य, शिस्त आणि देशप्रेम आपल्याला कर्तव्यनिष्ठ राहण्याची शिकवण देतात.

या तिघांचा एकत्रित विचार केला तर शिवराय आपल्याला स्वाभिमान शिकवतात, संत महात्मे सदाचार आणि समतेचा मार्ग दाखवतात, आणि सैनिक राष्ट्रप्रेम व बलिदानाची प्रेरणा देतात. त्यांच्या आदर्शांवर चालणे म्हणजेच खऱ्या अर्थाने समाज आणि राष्ट्र घडवणे होय.

‘अभंगतुनी देती

समाजास नवी दिशा

संतांचिया चरणात

गवसती दसदिशा’

(संतांचा. महिमा, पान नं -39) ओळी संतांचे कार्य दाखवितात.

‘छत्रपती शिवराय’, ‘संतांचा महिमा’, ‘सैनिका तुझी व्यथा’ या रचना वाचकास विचार, चिंतन करण्यास भाग पाडतात.

 

‘स्त्री’…

एक शब्द, पण त्यात दडलेलं आहे एक संपूर्ण विश्व. तिचं अस्तित्व केवळ शरीरापुरतं मर्यादित नसून, तिच्या स्रित्वात संवेदना, ममता, सहनशीलता आणि अदम्य ताकद यांचा संगम आहे.

स्रित्व म्हणजे फक्त कोमलता नव्हे; ते एक सृजनशक्तीचं प्रतीक आहे. ती जन्म देते, वाढवते, घडवते माणसंही आणि नातेसंबंधही. तिच्या डोळ्यांत स्वप्नं असतात. पण त्या स्वप्नांना ती अनेकदा कर्तव्यांच्या ओझ्याखाली दडपून ठेवते.

कर्तव्य हा शब्द तिच्या आयुष्याचा अविभाज्य भाग आहे. मुलगी म्हणून, पत्नी म्हणून, आई म्हणून प्रत्येक भूमिकेत ती स्वतःला विसरते. तिचं आयुष्य अनेकदा ‘माझं’ पेक्षा ‘आपलं’ या शब्दाभोवती फिरत राहतं. पण या कर्तव्यपूर्तीत तिच्या इच्छा, आकांक्षा कुठेतरी हरवून जातात, हेही तितकंच खरं.

घर तिच्यासाठी केवळ चार भिंती नसतात. ते तिचं जग असतं. ती घराला उब देते, अर्थ देते. तिच्या स्पर्शाने घर ‘घरपण’ मिळवतं. पण कधी कधी हाच घराचा चौकट तिच्या स्वप्नांना सीमित करून टाकतो.

बाईपण म्हणजे फक्त सहन करणं नाही. ते स्वतःला ओळखण्याचा, स्वतःसाठी उभं राहण्याचा प्रवास आहे. आजची स्त्री बदलत आहे. ती प्रश्न विचारते, निर्णय घेते, स्वतःच्या अस्तित्वाची जाणीव ठेवते.

स्त्री असणं म्हणजे केवळ त्याग नव्हे, तर स्वाभिमानाने जगणंही आहे.

तिचं स्रित्व तिची ताकद आहे, तिचं कर्तव्य तिची ओळख आहे, पण तिचं ‘स्व’ हेच तिचं खरं अस्तित्व आहे.

स्त्रीला केवळ समजून घेणं नाही, तर तिला स्वतःसारखं जगू देणं हेच समाजाचं खरं कर्तव्य आहे.

संपूर्ण काव्यसंग्रहातील कोणतीही रचना वाचली तरी ती स्त्री जातीशी संबंधित आहेच. प्रत्येक विषय ‘ती’ शी निगडित आहे. याचाच अर्थ स्त्री म्हणजेच घर, नाती, आनंद, स्वर्ग, विश्व, जग, समाज, परंपरा….

स्त्री शिवाय विश्व् कल्पना अशक्य!

मेंदी, दिवाळी, सण, व्रत, ऋतू, साडी, आई, बहीण, भाऊ, सखी, संसार…….

आशय विषय स्त्रीशीच संबंधित असल्याने स्त्री जातींचे महत्व आपण समजू शकतो.

एकंदरीत ताईसाहेब मा. शैलजा करोडे यांचा

‘मेंदीच्या पानावर’ हा काव्यसंग्रह स्त्री जातीच्या विविध भावनांचा मोरपंखी लेखाजोखा आहे एवढे नक्की.

ताईंच्या पुढील लेखनास हार्दिक शुभेच्छा.

 

‘मेंदीच्या पानावर ‘

रंगतदार प्रकाशन

मूल्य -210/₹