*जागतिक साहित्य कला व्यक्तित्व विकास मंचचे जनसंपर्क अधिकारी श्री विलास कुलकर्णी संकलित लेख*
*कोकोपीट*
कोकोपीट बनवण्याची सोपी पद्धत
• शेंडे वाळवणे: सुक्या नारळाच्या शेंड्याचे किंवा भुशाचे तुकडे घ्या आणि ते ३-४ दिवस उन्हात चांगले वाळवा.
• बारीक करणे: वाळलेल्या शेंड्यांचे लहान तुकडे करून मिक्सरमध्ये १-२ मिनिटे बारीक करा किंवा हाताने चोळून बारीक भुसा तयार करा.
• चाळणे: तयार झालेल्या पावडरमधील जाड तंतू (फायबर) चाळणीने वेगळे काढा.
• पाण्यात भिजवणे: क्षार आणि टॅनिन कमी करण्यासाठी हा भुसा पाण्यात भिजत ठेवा (जलद पद्धतीसाठी काही तास ते काही दिवस किंवा अधिक सेंद्रिय पद्धतीसाठी जास्त काळ भिजवता येते).
• पिळणे व वाळवणे: अतिरिक्त पाणी हाताने पिळून किंवा गाळून काढा आणि कोकोपीट पुन्हा उन्हात किंवा सावलीत कोरडे करा.
कुठे वापरावे
कोकोपीट (Cocopeat) हे विशेषतः कुंडीत लावल्या जाणाऱ्या (Potted) आणि इनडोअर फुलझाडांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे, कारण ते मातीत ओलावा टिकवून ठेवते आणि मुळांना हवा खेळती ठेवण्यास मदत करते.
महाराष्ट्रातील (विशेषतः मुंबई/ठाणे परिसरातील) हवामानाचा विचार करता, खालील फुलझाडांसाठी कोकोपीटचा वापर करणे सर्वात फायदेशीर ठरते:
१. कोकोपीटसाठी सर्वोत्तम फुलझाडे
• गुलाब (Rose): कुंडीतील गुलाबाच्या मुळांना भुसभुशीत आणि ओलसर माती आवडते. कोकोपीटमुळे गुलाबाची वाढ जोमाने होते.
• जास्वंद (Hibiscus): जास्वंदाला नियमित पाण्याची गरज असते. कोकोपीट पाणी धरून ठेवत असल्याने उन्हाळ्यात जास्वंदाची पाने कोमेजत नाहीत.
• ऑर्किड (Orchid): ऑर्किडच्या मुळांना मातीपेक्षा कोकोपीट किंवा नारळाच्या शेंड्या (Coco husk) अधिक मानवतात.
• अँथुरियम आणि पीस लिली (Anthurium & Peace Lily): ही दोन्ही इनडोअर फुलझाडे आहेत, ज्यांना सतत हलका ओलावा लागतो. यांसाठी कोकोपीट उत्तम माध्यम आहे.
• मोगरा (Jasmine): कुंडीत लावलेल्या मोगऱ्यासाठी कोकोपीट आणि गांडूळ खताचे मिश्रण खूप चांगले काम करते.
• हंगामी फुलझाडे (Seasonal Flowers): झेंडू (Marigold), पिटुनिया (Petunia), डेलिया (Dahlia), आणि सदाफुली (Vinca) यांसारख्या रोपांच्या बिया रुजवण्यासाठी आणि लहान कुंड्यांमध्ये वाढवण्यासाठी कोकोपीट सर्वोत्तम आहे.
२. कोकोपीट वापरताना घ्यायची काळजी (महत्त्वाचे)
• नुसते कोकोपीट वापरू नका: कोकोपीटमध्ये स्वतःचे कोणतेही पोषक घटक नसतात. त्यामुळे ते नेहमी गांडूळ खत (Vermicompost) आणि बागेतील माती यांच्यासोबत मिसळूनच वापरावे (साधारण प्रमाण: ४०% माती + ३०% कोकोपीट + ३०% गांडूळ खत).
• कमी पाणी लागणारी झाडे टाळा: अडेनियम (Adenium / Desert Rose) किंवा कॅक्टस यांसारख्या फुलझाडांसाठी कोकोपीट वापरू नये, कारण जास्त ओलाव्यामुळे यांची मुळे कुजू शकतात.
• स्वच्छ धुवून वापरा: बाजारातून आणलेल्या कोकोपीट ब्रिकमध्ये क्षारांचे प्रमाण जास्त असू शकते, त्यामुळे ते पाण्यात भिजवून आणि चांगले पिळूनच झाडांसाठी वापरावे.
सौजन्य गुगल
संकलन
विलास कुलकर्णी
