*जागतिक साहित्य कला व्यक्तित्व विकास मंचचे सन्मा सदस्य ज्येष्ठ लेखक कवी संजय धनगव्हाळ लिखित अप्रतिम लेख*

 

खिडकी : मनाच्या विसाव्याची जागा

 

खिडकी…

घरातली एक साधीशी चौकट.

चार भिंतींमध्ये असूनही बाहेरच्या अथांग जगाशी नातं जोडणारी.

पण माझ्यासाठी खिडकी म्हणजे फक्त बाहेर डोकावून पाहण्याची जागा नाही;

ती मन थकले की अलगद येऊन बसण्याची, स्वतःला सावरण्याची आणि स्वतःशीच पुन्हा नव्याने भेटण्याची जागा आहे.

 

दिवसभराच्या धावपळीत माणूस कितीतरी भूमिका जगत असतो. कुणाचा मुलगा, कुणाचा नवरा, कुणाचा बाप, कुणाचा मित्र… प्रत्येक नात्याची जबाबदारी सांभाळताना कधी कधी स्वतःचं मन मात्र कुठेतरी मागे राहून जातं. अशा वेळी खिडकीजवळ येऊन क्षणभर बसावं…

 

काही बोलायचं नसतं.

कुणाचं ऐकायचं नसतं.

फक्त बाहेर पाहत राहायचं असतं.

 

आणि आश्चर्य म्हणजे, त्या शांततेतच मनातला कितीतरी गोंधळ हळूहळू निवळत जातो.

 

सकाळची वेळ तर खिडकीला आणखी सुंदर करून जाते. कोवळ्या उन्हाची सोनेरी किरणं खिडकीतून अलगद घरात शिरतात. त्या किरणांसोबत जणू नवं स्वप्न येतं, नवी उमेद येते, नव्या दिवसाची ऊर्जा घरभर पसरते. सूर्यकिरणांचा तो हलकासा स्पर्श मनाला सांगून जातो—

 

“काल काहीही झालं असलं तरी आजचा दिवस पुन्हा तुझाच आहे.”

 

मग आपणही उभं राहतो…

स्वतःला सावरतो…

आणि पुन्हा जबाबदाऱ्यांच्या रणांगणात उतरायला तयार होतो.

 

पण खिडकीची खरी गरज जाणवते ती मनावर नैराश्याचं सावट आलं की.

 

मन उदास झालं, कुठल्याच गोष्टीत रस उरला नाही, स्वतःच्याच प्रश्नांनी आपण स्वतःला थकवून टाकलं की खिडकीजवळ येऊन बसावं. बाहेर पाहावं.

 

रस्त्यावरून जाणाऱ्या माणसांकडे पाहताना जाणवतं—

प्रत्येक चेहऱ्यामागे एक अदृश्य कथा आहे.

 

कोणी हसत चाललेलं असतं, पण त्याच्या मनात कदाचित दुःखाचा डोंगर असतो. कुणी घाईघाईने कुठेतरी निघालेलं असतं, कुणी शांतपणे परतत असतं, कुणाच्या चेहऱ्यावर थकवा असतो, तर कुणाच्या डोळ्यांत उद्याची चिंता…

 

त्या सगळ्यांकडे पाहताना अचानक आपल्या दुःखाची उंची कमी वाटू लागते.

 

आपण किती गोष्टी विनाकारण मनाला लावून घेतो, याची जाणीव होते.

आपल्याकडे असलेल्या छोट्या छोट्या सुखांची किंमत कळते.

आणि नकळत मन स्वतःलाच विचारतं—

 

“जे आहे त्याबद्दल कधी मनापासून आभार मानलेस का?”

 

खिडकी आपल्याला फक्त बाहेरचं जग दाखवत नाही;

ती आपल्याला आपल्या आतलं जगही दाखवते.

 

गर्दीत असूनही आपण एकटे का होतो?

आपल्याकडे सगळं असूनही मन रिकामं का वाटतं?

आणखी काय मिळवायचं आहे आणि त्यासाठी काय गमावतोय?

 

अशा अनेक प्रश्नांची उत्तरं कधी कधी कोणत्याही पुस्तकात सापडत नाहीत. ती खिडकीत बसून, बाहेरच्या जगाकडे पाहताना आपल्या आतच सापडतात.

 

खिडकीतून बाहेर डोकावताना कधी कधी असं वाटतं,

जणू एका छोट्याशा चौकटीतून आपण संपूर्ण जग पाहतोय.

 

आकाश दिसतं…

पक्षी दिसतात…

झाडांची सळसळ ऐकू येते…

दूर कुठेतरी जाणारा रस्ता दिसतो…

माणसांची लगबग दिसते…

 

आणि त्या सगळ्यात आपण स्वतःलाही शोधत असतो.

 

दिवस सरत जातो. सूर्य पश्चिमेला झुकतो. आकाशावर केशरी रंगांची उधळण होते. सकाळी आशा घेऊन आलेला सूर्य आता हळूहळू काळोखाच्या कवेत जात असतो.

 

तेव्हा पुन्हा खिडकीजवळ बसावं.

 

मावळत्या सूर्याला पाहावं…

 

कारण मावळणं म्हणजे संपणं नसतं;

ते पुन्हा उगवण्यासाठी घेतलेलं एक शांत विरामचिन्ह असतं.

 

मग मनातल्या प्रश्नांची उत्तरं शोधत राहावं. काही उत्तरं आज मिळतील, काही उद्या मिळतील… पण शोध थांबवायचा नाही.

 

कारण आयुष्य कितीही थकवणारं असलं, तरी प्रत्येक संध्याकाळीनंतर एक नवी सकाळ असते.

 

आणि त्या नव्या सकाळी पुन्हा खिडकीतून सोनेरी किरणं घरात येणार असतात…

 

नव्या स्वप्नांची,

नव्या आशांची,

नव्या जगण्याची चाहूल घेऊन.

 

म्हणूनच मला वाटतं—

 

खिडकी म्हणजे घरातली एक चौकट नाही;

ती मनाला विसावा देणारी जागा आहे.

 

जिथे आपण जगापासून क्षणभर दूर जातो…

आणि स्वतःच्या अगदी जवळ येतो.

 

खिडकी—

बाहेरचं जग पाहण्यासाठी उघडलेली,

पण आतलं मन समजून घेण्यासाठी मिळालेली

एक सुंदरशी वाट…!

 

*संजय धनगव्हाळ*

*(अर्थात कुसुमाई)*

९५७९११३५४७

९४२२८९२६१८