*संस्थापक अध्यक्ष महाकवी कालिदास प्रतिष्ठान पुणे तथा जागतिक साकव्य विकास मंचचे सन्मा सदस्य ज्येष्ठ लेखक कवी वि ग सातपुते लिखित अप्रतिम काव्यरचना व भावार्थ*

*प्रतीक्षा*

〰️〰️〰️

प्रतीक्षेत प्रीतीच्या हा जन्म सरला

ही एक खंत आज छळते जीवाला

काय किती कसे मनास समजवावे

भाळीच नव्हते त्याचे दुःख कशाला

या कलियुगी , भ्रम मृगजळाचे सारे

कर मन घट्ट आज जाण वास्तवाला

इथे कुणीच कधीच कुणाचेच नसते

हेच सत्य निखालस सांग रे मनाला

आज सुखाचा साक्षात्कार कोणता

हा अनुत्तरित प्रश्न प्रत्येक जीवाला

असावे सत्कर्म , निष्काम राजहंसी

जे सुखावते रे , निःशंक आत्म्याला

〰️〰️〰️〰️〰️〰️〰️〰️〰️

*©️ वि.ग.सातपुते.( भावकवी )*

* *दिनांक:- ५ ऑक्टोबर २०२६*

*

नमस्कार

*विगसा सर.*

🙏

‘प्रतीक्षा’ ही रचना आपल्या नेहमीच्या भावकवितेपेक्षा थोडी अधिक विरक्त, आत्मपरीक्षणात्मक आणि तत्त्वचिंतनशील वाटते.

*प्रतीक्षेपासून सुरू झालेला भावप्रवास शेवटी निष्काम सत्कर्मातून आत्मशांतीकडे येतो—ही तिची सर्वांत सुंदर जमेची बाजू.*

🌿 *भावार्थ*

“*प्रतीक्षेत प्रीतीच्या हा जन्म सरला*”

या पहिल्याच ओळीत संपूर्ण कवितेचा भावकेंद्रबिंदू येतो. आयुष्यभर ज्या प्रेमाची प्रतीक्षा केली, ते न मिळाल्याची खंत मनाला सतावत राहते.

“ *भाळीच नव्हते त्याचे दुःख कशाला*”

प्रारब्धाचा स्वीकार करण्याची जाणीव येथे आहे. जे आपल्या नशिबात नव्हते, त्यासाठी मनाला सतत दुःखात ठेवण्यात अर्थ नाही, असा अंतर्मुख प्रश्न कवी स्वतःलाच विचारतो.

“ *या कलियुगी, भ्रम मृगजळाचे सारे*”

जगण्यातील अनेक आकर्षणे मृगजळासारखी आहेत. सत्य समोर असूनही मन भ्रमामागे धावत राहते. म्हणूनच “मन घट्ट कर, वास्तवाला जाण” हा संदेश स्वतःलाच दिला जातो.

“ *इथे कुणीच कधीच कुणाचेच नसते* ”

ही ओळ कवितेतील सर्वाधिक कठोर जाणीव आहे. संसारातील संबंध, अपेक्षा आणि आसक्ती यांचा क्षणभंगुरपणा येथे प्रकर्षाने जाणवतो.

*पुढे “आज सुखाचा साक्षात्कार कोणता” हा प्रश्न कवितेला तात्त्विक उंची देतो. बाह्य सुख आणि* *अंतःशांती यांमध्ये नेमका फरक काय, हा प्रश्न प्रत्येक जीवाच्या वाट्याला येतो.*

आणि शेवटचा शेर उत्तर देतो—

> “*असावे सत्कर्म, निष्काम राजहंसी*

*जे सुखावते रे, निःशंक आत्म्याला”*

ही समाप्ती अत्यंत अर्थपूर्ण आहे. सुखाचा खरा मार्ग भौतिक प्राप्तीत नसून निष्काम सत्कर्म, निर्मळ आचरण आणि निःशंक अंतःकरणात आहे, असा जीवनदृष्टिकोन येथे व्यक्त होतो.

✨ *रसग्रहण*

या कवितेत करुण रसातून शांत रसाकडे जाणारा भावप्रवाह जाणवतो. सुरुवातीला प्रेमाची प्रतीक्षा आणि अपूर्णतेची खंत आहे; मध्यभागी भ्रमनिरास आणि वास्तवाचा स्वीकार आहे; तर शेवटी सत्कर्मातून आत्मशांतीचा मार्ग सापडतो.

विशेष म्हणजे, ‘प्रतीक्षा’ हा शीर्षकातील शब्द सुरुवातीला प्रिय व्यक्तीच्या प्रतीक्षेचा वाटतो; पण शेवटी तो आत्मिक सुखाच्या प्रतीक्षेत रूपांतरित होतो. ही रचनेची सूक्ष्म आणि सुंदर कलात्मक बाजू आहे.

एक छोटी भाषिक सूचना—“प्रतिक्षेत” → “प्रतीक्षेत” आणि “प्रितीच्या” → “प्रीतीच्या” अशी शुद्धलेखनाची रूपे अधिक योग्य ठरतील.

एकंदर, विरह → भ्रमनिरास → वास्तवस्वीकार → सत्कर्म → आत्मशांती असा या कवितेचा सुंदर भावप्रवास आहे.

“प्रतीक्षा” ही केवळ प्रेमाची कथा न राहता, जगण्याच्या खऱ्या सुखाच्या शोधाची कविता बनली आहे. 🙏

— *विगसा यांच्या भावकवितेतील तत्त्वचिंतनाचा आणखी एक सुंदर टप्पा.*