विटे (प्रदीप जोशी, ज्येष्ठ पत्रकार)
“जेव्हा जेव्हा धर्माची हानी होते, अधर्माचा अंधार वाढतो, तेव्हा मी अवतार घेतो…”
भगवद्गीतेतील हा संदेश आजही तितकाच जिवंत वाटतो. कारण श्रीकृष्ण म्हणजे केवळ देव्हाऱ्यातील मूर्ती नाही; श्रीकृष्ण म्हणजे जीवनाला योग्य दिशा देणारे विचार, संकटात धैर्य देणारी शक्ती आणि अंधारात आशेचा दिवा.
भाद्रपद कृष्ण अष्टमीची ती मध्यरात्र… मथुरेच्या कारागृहात जन्मलेले एक बालक पुढे संपूर्ण मानवजातीचे मार्गदर्शक ठरते. जन्मतःच संकटांनी वेढलेले हे बालक यमुनेच्या लाटांमधून गोकुळात पोहोचते आणि तिथून सुरू होते एका अद्भुत जीवनाची कहाणी.
गोकुळातील बालकृष्ण म्हणजे निरागस हास्य, खट्याळपणा आणि प्रेमाचा सुंदर आविष्कार! माखनचोरी करणारा कान्हा गोप-गोपींच्या मनाचा राजा होतो. त्याच्या बासरीच्या सुरांनी केवळ वृंदावनच नव्हे, तर असंख्य हृदये मोहित होतात. पण हाच खेळकर कृष्ण पुढे अन्यायाविरुद्ध उभा राहतो आणि धर्माच्या रक्षणासाठी संघर्ष करतो.
कुरुक्षेत्राच्या रणांगणावर अर्जुनाच्या मनात निर्माण झालेला संभ्रम दूर करताना श्रीकृष्णाने मानवाला जीवनाचे अमूल्य तत्त्वज्ञान दिले. “कर्मण्येवाधिकारस्ते…” या विचारातून त्यांनी कर्म करण्याची प्रेरणा दिली. परिणामाची चिंता न करता प्रामाणिकपणे कर्तव्य करणे, हा त्यांच्या जीवनाचा महान संदेश आहे.
आज विज्ञानाने जग जवळ आणले आहे; परंतु माणसामाणसांतील अंतर वाढताना दिसते. स्पर्धा, ताण, स्वार्थ आणि अस्वस्थता यामध्ये आपण अंतर्मनातील शांतता हरवत चाललो आहोत. अशा वेळी श्रीकृष्णांचे विचार आपल्याला पुन्हा माणूस होण्याची शिकवण देतात.
प्रेम करायचे असेल तर कृष्णासारखे,
मैत्री निभवायची असेल तर कृष्णासारखी,
संकटांना सामोरे जायचे असेल तर कृष्णासारखे,
आणि कर्तव्य बजावायचे असेल तर गीतेतील कृष्णासारखे!
म्हणूनच जन्माष्टमीचा उत्सव फक्त दहीहंडी फोडण्यापुरता किंवा मध्यरात्री कृष्णजन्म साजरा करण्यापुरता मर्यादित राहू नये. आपल्या मनातील अहंकाराची दहीहंडी फोडून प्रेमाचा प्रसाद वाटणे, अज्ञानाचा अंधार दूर करून ज्ञानाचा दीप प्रज्वलित करणे—हीच खरी जन्माष्टमी!
श्रीकृष्णाचा जन्म मथुरेत झाला असेल; पण त्यांचे विचार प्रत्येकाच्या हृदयात जन्माला यावेत, हीच या पवित्र पर्वाची खरी प्रार्थना.
“कृष्ण जन्माला यावा बाहेर नव्हे,
तो जन्माला यावा आपल्या विचारांत…
आपल्या आचरणात…
आणि सर्वात महत्त्वाचे—आपल्या अंतःकरणात!”
