छोट्या वृत्तसमूहांपासून वृत्तपत्र विक्रेत्यांपर्यंत सर्वांच्या प्रश्नांसाठी संघटना सरसावणार; ठाणे जिल्ह्यात नव्या जोमाने काम करण्याचा निर्धार

अंबरनाथ / प्रतिनिधी:

पत्रकारांचे प्रश्न, माध्यम क्षेत्रातील बदलती आव्हाने, छोट्या वृत्तसमूहांची संघर्षमय वाटचाल, मुद्रित माध्यमांच्या अस्तित्वाचा प्रश्न आणि वृत्तपत्र विक्रेत्यांच्या मूलभूत सुविधांसाठी संघटित लढा उभारण्याची गरज अशा विविध विषयांवर विचारमंथन करत ‘व्हॉईस ऑफ मीडिया’ आणि vom इंटरनॅशनल फोरम यांच्या वतीने आयोजित कोकण विभागीय पत्रकार कार्यशाळा अंबरनाथ येथे उत्साहात संपन्न झाली. या कार्यशाळेतून ठाणे जिल्ह्यातील संघटनात्मक कार्याला नवी ऊर्जा मिळाली असून, नव्या जोमाने आणि अधिक व्यापक दृष्टिकोनातून काम करण्याचा निर्धार पदाधिकारी व कार्यकर्त्यांनी व्यक्त केला.

‘व्हॉईस ऑफ मीडिया’चे संस्थापक तथा आंतरराष्ट्रीय अध्यक्ष संदीप काळे यांच्या मार्गदर्शनामुळे अधिवेशनाला विशेष महत्त्व प्राप्त झाले. पत्रकारिता केवळ बातम्या प्रसिद्ध करण्यापुरती मर्यादित नसून, पत्रकारांचे प्रश्न समजून घेणे, माध्यम क्षेत्रातील दुर्लक्षित घटकांना न्याय मिळवून देणे आणि पत्रकारांच्या हक्कांसाठी संघटितपणे प्रयत्न करणे हीदेखील संघटनेची महत्त्वाची जबाबदारी आहे, हा व्यापक दृष्टिकोन अधिवेशनातून पुढे आला.

कोकण विभागातील ठाणे, पालघर, रायगड, रत्नागिरी आणि सिंधुदुर्ग या जिल्ह्यांतील संघटनात्मक कामाला अधिक बळ देण्याच्या दृष्टीने या अधिवेशनाचे आयोजन करण्यात आले होते. संघटनेच्या कार्याचा विस्तार करताना केवळ पदे आणि सदस्यसंख्या यांवर भर न देता प्रत्यक्ष कृती, परस्पर समन्वय, प्रश्नांची सोडवणूक आणि पत्रकारांच्या जीवनाशी निगडित विषयांवर काम करण्याची आवश्यकता या निमित्ताने अधोरेखित झाली.

*छोट्या वृत्तसमूहांच्या समस्यांवर मोलाचे मार्गदर्शन*

मोठ्या माध्यमसमूहांच्या तुलनेत लहान वृत्तपत्रे, स्थानिक वृत्तवाहिन्या, डिजिटल माध्यमे आणि स्वतंत्र वृत्तसमूह यांच्यासमोर अनेक मर्यादा असतात. आर्थिक अडचणी, जाहिरातींची कमतरता, मनुष्यबळाचा अभाव, तांत्रिक साधनांची अनुपलब्धता, वितरणातील अडथळे आणि पत्रकारांच्या सुरक्षिततेचे प्रश्न अशा विविध आव्हानांना या माध्यमांना सामोरे जावे लागते.

लोकशाहीमध्ये स्थानिक आणि लहान माध्यमांचे योगदान अत्यंत महत्त्वाचे असते. गाव, तालुका आणि जिल्हा पातळीवरील प्रश्न प्रशासनापर्यंत पोहोचविण्याचे काम ही माध्यमे करतात. स्थानिक नागरिकांचे प्रश्न, विकासकामांतील त्रुटी, प्रशासकीय कारभार, सामाजिक समस्या आणि सामान्य माणसाच्या अपेक्षा यांना प्रसिद्धी देण्यात छोट्या वृत्तसमूहांची भूमिका महत्त्वाची आहे. त्यामुळे या माध्यमांच्या समस्या दुर्लक्षित करून चालणार नाही, अशी भूमिका या कार्यशाळेतून पुढे आली.

संस्थापक तथा आंतरराष्ट्रीय अध्यक्ष संदीप काळे यांनी छोट्या वृत्तसमूहांच्या आणि माध्यम प्रतिनिधींच्या विविध समस्यांबाबत अमूल्य मार्गदर्शन केले. माध्यम क्षेत्रातील बदलांचा स्वीकार करताना संघटनात्मक एकजूट टिकविणे, एकमेकांच्या अडचणी समजून घेणे आणि पत्रकारितेच्या मूलभूत मूल्यांशी बांधिलकी कायम ठेवणे आवश्यक असल्याचा संदेश या मार्गदर्शनातून देण्यात आला.

छोट्या वृत्तसमूहांना केवळ त्यांच्या मर्यादांमुळे दुय्यम स्थान मिळता कामा नये. त्यांच्या अडचणींचा अभ्यास करून त्यांना योग्य व्यासपीठ उपलब्ध करून देणे, त्यांच्या प्रश्नांना शासन आणि प्रशासनापर्यंत पोहोचविणे आणि माध्यम प्रतिनिधींना संघटनेच्या माध्यमातून पाठबळ देणे, ही काळाची गरज आहे. या दिशेने ‘व्हॉईस ऑफ मीडिया’ने अधिक सक्रिय भूमिका घ्यावी, अशी अपेक्षा या अधिवेशनातून व्यक्त झाली.

*वृत्तपत्र विक्रेत्यांसाठी स्वतंत्र विंग उभारणार*

अधिवेशनातील सर्वाधिक महत्त्वाच्या विषयांपैकी एक म्हणजे वृत्तपत्र विक्रेत्यांचे प्रश्न. मुद्रित माध्यमांच्या प्रचार आणि प्रसारासाठी वृत्तपत्र विक्रेत्यांचे योगदान अनन्यसाधारण आहे. वृत्तपत्राची छपाई झाल्यानंतर ते वाचकांपर्यंत पोहोचविण्याची जबाबदारी हे विक्रेते पार पाडतात. पहाटेपासून सुरू होणारे त्यांचे काम, वितरणातील अडचणी, बदलत्या बाजारपेठेतील आव्हाने आणि उपजीविकेशी संबंधित प्रश्न यांचा विचार करणे आवश्यक आहे.

मात्र, माध्यम क्षेत्रातील चर्चांमध्ये वृत्तपत्र विक्रेत्यांच्या समस्यांना अपेक्षित स्थान मिळत नाही. मुद्रित माध्यमांच्या प्रसारासाठी महत्त्वाची भूमिका बजावणारा हा घटक अनेकदा मूलभूत सुविधांपासून आणि संघटित पाठबळापासून वंचित राहतो. त्यामुळे त्यांच्या प्रश्नांकडे स्वतंत्रपणे लक्ष देण्याची गरज अधिवेशनात अधोरेखित करण्यात आली.

या पार्श्वभूमीवर वृत्तपत्र विक्रेत्यांच्या मूलभूत प्रश्नांसाठी ‘व्हॉईस ऑफ मीडिया’च्या वतीने विशेष प्रयत्न करण्यात येणार असून, त्यासाठी संघटनेची स्वतंत्र विंग उभारण्याचा महत्त्वपूर्ण निर्णयात्मक दृष्टिकोन मांडण्यात आला. या माध्यमातून वृत्तपत्र विक्रेत्यांच्या अडचणी समजून घेणे, त्यांचे प्रश्न संघटितपणे मांडणे आणि आवश्यक त्या ठिकाणी प्रशासनाशी संवाद साधणे यासाठी प्रयत्न करण्याचा मानस व्यक्त झाला.

मुद्रित माध्यमांचे भविष्य केवळ संपादक, पत्रकार, मुद्रक आणि प्रकाशक यांच्या हातात नसून, वृत्तपत्र वाचकांपर्यंत पोहोचविणाऱ्या विक्रेत्यांचाही त्यात महत्त्वाचा वाटा आहे. त्यामुळे या घटकाला संघटनात्मक रचनेत स्थान देण्याची भूमिका ही माध्यम क्षेत्रातील सर्वसमावेशकतेच्या दृष्टीने महत्त्वाची ठरणार आहे.

*संघटनात्मक बांधणीसाठी ‘२३/११/८’चा फॉर्म्युला*

कोणतीही संघटना व्यापक करण्यासाठी केवळ उत्साह पुरेसा नसतो. त्यासाठी नियोजनबद्ध रचना, जबाबदाऱ्यांचे स्पष्ट विभाजन, नियमित संपर्क आणि कार्याचा सातत्यपूर्ण आढावा आवश्यक असतो. संघटनेतील प्रत्येक पदाधिकाऱ्याला आपली भूमिका समजली आणि त्यानुसार कामाची दिशा निश्चित झाली, तर संघटनात्मक उद्दिष्टे साध्य करणे अधिक सुलभ होते.

याच पार्श्वभूमीवर संदीप काळे यांनी संघटनात्मक बांधणीसाठी ‘२३/११/८’ हा फॉर्म्युला नव्याने समजावून सांगितला. संघटनेची रचना अधिक परिणामकारक करणे, पदाधिकाऱ्यांमधील समन्वय वाढविणे, जबाबदाऱ्यांचे नियोजन करणे आणि संघटनेचे काम तळागाळापर्यंत पोहोचविणे या दृष्टीने या फॉर्म्युल्याचे महत्त्व स्पष्ट करण्यात आले.

संघटनेचा विस्तार करताना प्रत्येक स्तरावरील पदाधिकारी सक्रिय असणे आवश्यक आहे. विभागीय पातळीवरील नियोजनापासून जिल्हा, तालुका आणि स्थानिक स्तरावरील कार्यापर्यंत सुसूत्रता निर्माण झाली, तर पत्रकारांचे प्रश्न अधिक प्रभावीपणे मांडता येतात. संघटनात्मक रचनेचा उपयोग केवळ पदवाटपापुरता न राहता प्रत्यक्ष कामासाठी झाला पाहिजे, हा या मार्गदर्शनामागील महत्त्वाचा विचार आहे.

‘व्हॉईस ऑफ मीडिया’च्या कार्याला अधिक व्यापक स्वरूप देण्यासाठी पदाधिकाऱ्यांनी परस्पर समन्वयातून काम करावे, संघटनेच्या उद्दिष्टांशी बांधिलकी ठेवावी आणि पत्रकारांच्या प्रश्नांवर ठोस भूमिका घ्यावी, असा संदेश अधिवेशनातून देण्यात आला.

*उल्हासनगर महापालिका रुग्णालयात पत्रकारांसाठी स्वतंत्र वॉर्ड*

पत्रकारांच्या कामाचे स्वरूप पाहता त्यांना अनेकदा अनियमित वेळेत काम करावे लागते. अपघात, नैसर्गिक आपत्ती, आंदोलने, गुन्हेगारी घटना, निवडणुका आणि महत्त्वाच्या सार्वजनिक कार्यक्रमांचे वार्तांकन करताना पत्रकारांना विविध परिस्थितींना सामोरे जावे लागते. अशा वेळी त्यांच्या आरोग्याची काळजी घेणे आणि आवश्यक सुविधा उपलब्ध करून देणे हा महत्त्वाचा विषय ठरतो.

या पार्श्वभूमीवर उल्हासनगर महानगरपालिकेच्या रुग्णालयात पत्रकारांसाठी स्वतंत्र वॉर्ड तयार करण्याचे आश्वासन मुख्य वैद्यकीय अधिकारी डॉ. मनोहर बनसोडे यांनी दिले. अधिवेशनाच्या निमित्ताने पुढे आलेली ही बाब पत्रकारांच्या आरोग्यविषयक सुविधांच्या दृष्टीने महत्त्वाची मानली जात आहे.

पत्रकारांसाठी स्वतंत्र वॉर्ड उपलब्ध झाल्यास उपचाराच्या वेळी त्यांना स्वतंत्र सुविधा मिळण्याच्या दृष्टीने मदत होऊ शकते. मात्र, या आश्वासनाची प्रत्यक्ष अंमलबजावणी, त्यासाठी आवश्यक प्रशासकीय प्रक्रिया आणि सुविधांचे स्वरूप याबाबत पुढील कार्यवाही महत्त्वाची ठरणार आहे.

पत्रकारांच्या प्रश्नांवर संघटनेने केवळ चर्चा करून थांबू नये, तर संबंधित यंत्रणांशी सातत्याने संवाद साधून आश्वासनांचे रूपांतर प्रत्यक्ष सुविधांमध्ये करण्यासाठी पाठपुरावा करावा, ही अपेक्षाही या निमित्ताने व्यक्त होते.

*पत्रकारांच्या प्रश्नांसाठी संघटित आवाजाची गरज*

पत्रकारितेचे स्वरूप झपाट्याने बदलत आहे. डिजिटल माध्यमांचा वाढता प्रभाव, माहितीच्या वेगवान प्रसाराची स्पर्धा, आर्थिक आव्हाने आणि पत्रकारांच्या कामाच्या स्वरूपातील बदल यामुळे माध्यम क्षेत्रासमोर नवी आव्हाने उभी राहिली आहेत. या परिस्थितीत पत्रकारांच्या प्रश्नांवर स्वतंत्रपणे काम करण्याबरोबरच विविध माध्यमांमध्ये कार्यरत प्रतिनिधींना एका व्यासपीठावर आणणे आवश्यक बनले आहे.

छोट्या वृत्तपत्रांपासून डिजिटल माध्यमांपर्यंत, स्वतंत्र पत्रकारांपासून वृत्तपत्र विक्रेत्यांपर्यंत आणि स्थानिक माध्यम प्रतिनिधींपासून व्यापक संघटनात्मक जबाबदाऱ्या सांभाळणाऱ्या पदाधिकाऱ्यांपर्यंत सर्व घटकांमध्ये संवाद वाढविणे महत्त्वाचे आहे. संघटनेची ताकद ही केवळ तिच्या व्याप्तीवर नव्हे, तर सदस्यांच्या प्रश्नांशी असलेल्या बांधिलकीवर आणि प्रत्यक्ष कृतीवरही अवलंबून असते.

अंबरनाथच्या अधिवेशनाने या सर्वसमावेशक दृष्टिकोनाला चालना दिली. पत्रकारांच्या प्रश्नांची मांडणी, संघटनेच्या कार्यपद्धतीत सुधारणा, नव्या घटकांना संघटनात्मक प्रवाहात आणणे आणि प्रशासनाशी संवाद साधून प्रश्न सोडविण्याचा प्रयत्न करणे या बाबींना अधिक महत्त्व देण्याची दिशा यातून स्पष्ट झाली.

*ठाणे जिल्ह्यात नव्या जोमाने काम करण्याचा निर्धार*

अंबरनाथ येथील कोकण विभागीय कार्यशाळा हे केवळ एक औपचारिक संघटनात्मक संमेलन न राहता नव्या कामाची दिशा ठरविणारे व्यासपीठ ठरले. संदीप काळे यांच्या मार्गदर्शनातून पदाधिकारी आणि कार्यकर्त्यांना संघटनात्मक कामाचा व्यापक दृष्टिकोन मिळाला. पत्रकारांचे प्रश्न, छोट्या वृत्तसमूहांच्या अडचणी, वृत्तपत्र विक्रेत्यांच्या मूलभूत गरजा आणि पत्रकारांसाठी आरोग्यविषयक सुविधा या मुद्द्यांमुळे अधिवेशनाला कृतीशील स्वरूप प्राप्त झाले.

आता या अधिवेशनातून मांडण्यात आलेल्या भूमिका प्रत्यक्षात उतरविणे, स्वतंत्र विंगच्या कामाची दिशा निश्चित करणे, संघटनात्मक बांधणी अधिक मजबूत करणे आणि उल्हासनगर महापालिका रुग्णालयातील स्वतंत्र वॉर्डच्या आश्वासनाचा पाठपुरावा करणे ही पुढील टप्प्यातील महत्त्वाची कामे ठरणार आहेत.

पत्रकारांच्या प्रश्नांवर सातत्याने आवाज उठविणे, माध्यम क्षेत्रातील दुर्लक्षित घटकांना न्याय मिळवून देण्यासाठी प्रयत्न करणे आणि संघटनेच्या माध्यमातून सकारात्मक बदल घडविणे, हा निर्धार अंबरनाथच्या अधिवेशनातून पुढे आला आहे. त्यामुळे ठाणे जिल्ह्यातील ‘व्हॉईस ऑफ मीडिया’च्या कार्याला नवी ऊर्जा मिळण्याबरोबरच कोकण विभागातील संघटनात्मक विस्तारालाही चालना मिळण्याची अपेक्षा व्यक्त होत आहे.

संघटना मोठी होण्यापेक्षा संघटनेच्या माध्यमातून पत्रकारांचे प्रश्न सुटणे महत्त्वाचे; पदांपेक्षा जबाबदारी आणि घोषणांपेक्षा कृती महत्त्वाची हा विचार केंद्रस्थानी ठेवून ‘व्हॉईस ऑफ मीडिया’ने नव्या दमाने वाटचाल करण्याचा निर्धार या कार्यशाळेतून व्यक्त केला.

…..*संघटनात्मक बांधणीसाठी ‘२३/११/८’चा फॉर्म्युला;*

जिल्हा, तालुका आणि महानगर स्तरावर कार्यकारिणीची रचना

‘व्हॉईस ऑफ मीडिया’च्या संघटनात्मक विस्ताराला शिस्तबद्ध आणि परिणामकारक स्वरूप देण्यासाठी संस्थापक तथा आंतरराष्ट्रीय अध्यक्ष संदीप काळे यांनी अधिवेशनात ‘२३/११/८’ हा संघटनात्मक बांधणीचा फॉर्म्युला स्पष्ट केला. या फॉर्म्युल्यानुसार जिल्हा पातळीवर २३ सदस्यांची, तालुका पातळीवर ११ सदस्यांची, तर महानगर पातळीवर ८ सदस्यांची कार्यकारिणी गठित करण्याची संकल्पना मांडण्यात आली.

संघटनेचा विस्तार करताना प्रत्येक स्तरावर जबाबदाऱ्यांचे योग्य विभाजन, पदाधिकाऱ्यांमध्ये समन्वय आणि पत्रकारांच्या प्रश्नांवर तातडीने काम करण्यासाठी सक्षम यंत्रणा उभी राहणे आवश्यक आहे. जिल्हा, तालुका आणि महानगर अशा तीन स्तरांवर कार्यकारिणीची निश्चित सदस्यसंख्या ठरविल्यामुळे संघटनात्मक कामात सुसूत्रता आणणे, कार्यकर्त्यांना जबाबदाऱ्या देणे आणि स्थानिक पातळीवरील प्रश्न संघटनेच्या माध्यमातून प्रभावीपणे मांडणे शक्य होणार आहे.

केवळ पदाधिकाऱ्यांची नियुक्ती करून संघटना मजबूत होत नाही, तर प्रत्येक पदाधिकाऱ्याने आपल्या कार्यक्षेत्रात सक्रिय राहून पत्रकारांच्या अडचणी समजून घेणे, त्यावर उपाय शोधणे आणि संघटनेचे उद्दिष्ट तळागाळापर्यंत पोहोचविणे गरजेचे आहे. याच दृष्टिकोनातून ‘२३/११/८’चा फॉर्म्युला संघटनात्मक बांधणीसाठी महत्त्वपूर्ण ठरणार आहे.

*मान्यवरांच्या उपस्थितीत अधिवेशनाला विशेष महत्त्व*

अंबरनाथ येथे झालेल्या या कोकण विभागीय पत्रकार कार्यशाळेला ‘व्हॉईस ऑफ मीडिया’चे संस्थापक तथा आंतरराष्ट्रीय अध्यक्ष संदीप काळे अध्यक्ष म्हणून उपस्थित होते. प्रमुख मार्गदर्शक म्हणून उल्हासनगर महानगरपालिकेचे मुख्य वैद्यकीय अधिकारी डॉ. मनोहर बनसोडे, वरिष्ठ पत्रकार किरण सोनावणे उपस्थित होते.

कार्यशाळेचे निमंत्रक म्हणून कुमार कडलग (प्रदेश समन्वयक तथा कोकण विभागीय अध्यक्ष) आणि राष्ट्रीय संघटक व सर्व विंग प्रमुख रश्मी मारवाडी यांनी जबाबदारी सांभाळली. आयोजनात ठाणे जिल्हा मनोज जैन आणि ठाणे जिल्हाध्यक्ष गौतम गवई यांचे योगदान होते. स्वागताची जबाबदारी सुरेश जगताप, अमर ठोंबरे, विजेंद्र श्रीवास्तव, जगन्नाथ जावळे, अमजद खान, राजेश चौहान, संजय सावळे, राजेश राहणे, अजय नायर आणि रोहन माने यांनी सांभाळली.अभिजीत दरेकर, संकेत घेवारे, राजशेखर कडू, कृष्णकांत गायकवाड, नरेंद्र पाटील आदी राज्य पदाधिकारी आणि कोकण विभागातील जिल्हा अध्यक्ष उपस्थित होते.

या कार्यशाळेच्या माध्यमातून पत्रकारांच्या प्रश्नांवर व्यापक चर्चा घडवून आणण्याबरोबरच संघटनेची जिल्हा, तालुका आणि महानगर स्तरावरील बांधणी अधिक मजबूत करण्याचा निर्धार व्यक्त करण्यात आला.