*जागतिक साहित्य कला व्यक्तित्व विकास मंचच्या सन्मा सदस्या ज्येष्ठ लेखिका कवयित्री राधिका भांडारकर लिखित स्फुट लेख*

*रिकामी खुर्ची*

घरातल्या सगळ्या वस्तूंना आवाज नसतो; पण काही वस्तू बोलत राहतात. त्यातलीच एक—रिकामी खुर्ची.

खुर्ची म्हणजे चार पाय, पाठ आणि बसायला जागा एवढंच तिचं स्वरूप. पण त्यावर बसणाऱ्या माणसामुळे तिला व्यक्तिमत्त्व लाभतं. कोणीतरी उठून गेल्यावर खुर्ची रिकामी होते; पण त्या माणसाचं अस्तित्व मात्र तिच्याभोवती बराच वेळ रेंगाळत राहतं.

आमच्या घरातही अशी एक खुर्ची आहे. खिडकीजवळची. सकाळचा चहा, वर्तमानपत्र, एखादा दीर्घ श्वास, कधी नकळत गुणगुणलेलं गाणं… हे सगळं त्या खुर्चीने वर्षानुवर्षं जपलं आहे. आज ती तिथेच आहे; पण तिच्यावर बसणारे हात नाहीत, हसणारे डोळे नाहीत. तरीही तिच्याकडे पाहिलं की वाटतं, आत्ताच कुणीतरी येईल, वर्तमानपत्राची घडी उघडेल आणि म्हणेल, “चहा झाला का?”

वस्तू निर्जीव असतात, असं आपण म्हणतो. पण त्या आठवणी जिवंत ठेवतात. एखाद्या कपाला ओठांची ऊब आठवत असते, जुन्या वहीला अक्षरांचा सुगंध, आणि रिकाम्या खुर्चीला तिच्या माणसाची सवय.

कधी कधी एखाद्या समारंभातही अशी रिकामी खुर्ची नजरेत भरते. ती कुणासाठी राखून ठेवलेली असते, किंवा कुणी कायमचं निघून गेल्यामुळे रिकामी राहिलेली असते. त्या एका खुर्चीमुळे गर्दीतही एक पोकळी जाणवते. माणसाची उणीव किती मोठी असते, हे त्या शांत खुर्चीकडे पाहिलं की समजतं.

पण रिकामी खुर्ची नेहमीच विरहाची गोष्ट सांगते असं नाही. ती नव्या पाहुण्याची वाटही पाहत असते. नवीन नात्याला, नव्या संवादाला, नव्या स्वप्नाला जागा करून देत असते. रिकामेपण म्हणजे शेवट नाही; तो अनेकदा नव्या सुरुवातीसाठी राखून ठेवलेला अवकाश असतो.

म्हणूनच घरातली एखादी रिकामी खुर्ची दिसली की मी तिच्याकडे फक्त फर्निचर म्हणून पाहत नाही. ती मला सांगते—माणसं जातात, पण त्यांचा सहवास वस्तूंमध्ये, आठवणींमध्ये आणि मनात बराच काळ बसून राहतो.

रिकामी खुर्ची म्हणजे केवळ कोणी नसल्याची खूण नाही; ती कधीकाळी कोणी मनापासून होतं, याची जिवंत साक्ष असते. म्हणूनच तिचं रिकामेपणही भरलेलं असतं—आठवणींनी, प्रेमाने आणि न बोललेल्या संवादांनी.

*राधिका भांडारकर*