*श्रीशब्द लालित्य समूह तथा जागतिक साकव्य विकास मंचचे सन्मा सदस्य ज्येष्ठ लेखक कवी श्रीकांत धारकर लिखित प्रबोधनपर लेख*

   *” सुबोध गुरूंचा “*

प्रस्तुत ओवी अत्यंत गूढ, प्रेमप्रधान आणि भक्तीमार्गाचे सार सांगणारी आहे.

प्रेमात राम रमतो प्रेमाला मोल ना जगामाजी ।

हाचि सुबोध गुरूंचा ।

गुरुरायाला तहान प्रेमाची ॥१३॥

ही ओवी सुबोध गुरुंच्या उपदेशपर ओव्यांपैकी असून तिचा मुख्य आशय असा आहे की, ईश्वराला वैभव, विद्वत्ता, कर्मकांड किंवा बाह्य अवडंबर यांची अपेक्षा नसते; त्याला केवळ निर्मळ, निष्कपट आणि निरपेक्ष प्रेम हवे असते. संतपरंपरेत ज्ञानापेक्षाही प्रेमाला अधिक महत्त्व दिले गेले आहे. संत ज्ञानेश्वर,

संत तुकाराम

, संत नामदेव,

संत एकनाथ

आणि ब्रह्मचैतन्य गोंदवलेकर महाराज

यांच्या विचारांशी ही ओवी सुसंगत आहे.

“प्रेमात राम रमतो”

या चा अर्थ असा की, भगवान श्रीराम किंवा परमेश्वर हा प्रेमातच वास करतो. जिथे प्रेम आहे, करुणा आहे, दया आहे, तिथेच देवाचा निवास असतो.

रामाला राजवाडा प्रिय नाही

त्याला शबरीची प्रेमाने दिलेली बोरे प्रिय होती. निषादराज गुहाचे मैत्रीपूर्ण प्रेम,

हनुमंताची निस्सीम भक्ती, भरताचा त्याग

या सर्वांत राम रमला.

यातून संदेश असा मिळतो की परमेश्वराला आपली श्रीमंती किंवा विद्वत्ता दाखवण्याची गरज नाही. त्याला हृदयातील प्रेमच हवे असते.

“प्रेमाला मोल ना जगामाजी”

‘मोल’ म्हणजे सीमा, मर्यादा किंवा बंधन.

प्रेमाला जात नसते, धर्म नसतो, भाषा नसते, श्रीमंती-गरीबीचा भेद नसतो. खरे प्रेम सर्व सीमा ओलांडते. म्हणूनच जगात प्रेमाइतके विशाल दुसरे काहीही नाही.

आईचे मुलावरचे प्रेम, संतांचे ईश्वरावरचे प्रेम, गुरूंचे शिष्यावरचे प्रेम

हे सर्व निरपेक्ष असते.

जिथे प्रेम असते तिथे मत्सर, द्वेष, अहंकार आणि भेदभाव नष्ट होतात.

“हाचि सुबोध गुरूंचा”

ही ओळ संपूर्ण ओवीचा निष्कर्ष आहे.

सुबोध गुरु सांगतात की भक्तीचा खरा मार्ग प्रेमाचाच आहे. देवापर्यंत पोहोचण्यासाठी कठीण तपश्चर्या करण्यापेक्षा प्रेमभावनेने जगणे अधिक महत्त्वाचे आहे.

प्रेम हेच साधन, प्रेम हेच साध्य आणि प्रेम हाच परमधर्म आहे.

“गुरुरायाला तहान प्रेमाची”

ही ओळ अत्यंत हृदयस्पर्शी आहे.

गुरुरायाला आपल्या भक्तांकडून धन, वस्तू, मान-सन्मान किंवा कीर्ती नको असते. त्याला फक्त शिष्याच्या अंतःकरणातील प्रेम हवे असते.

जसा तहानलेला मनुष्य पाण्याशिवाय राहू शकत नाही, तसाच सद्गुरू प्रेमाशिवाय समाधानी होत नाही.

शिष्याने जर निष्कपट प्रेमाने गुरूचे स्मरण केले, त्याच्या शिकवणीप्रमाणे जीवन जगले, तर तेच गुरूंसाठी सर्वात मोठे अर्पण ठरते.

सखोल चिंतन

भक्तीमार्गात ज्ञान आवश्यक आहे, वैराग्य आवश्यक आहे; पण या दोघांनाही पूर्णत्व देणारी शक्ती म्हणजे प्रेम.

प्रेमाशिवाय पूजा ही केवळ विधी राहते. प्रेमाशिवाय नामस्मरण हे केवळ शब्दांचे उच्चारण ठरते. प्रेमाशिवाय सेवा ही केवळ कर्तव्यपूर्ती बनते. परंतु प्रेमाने केलेले अगदी छोटे कार्यही ईश्वराला प्रिय ठरते.

म्हणूनच संत तुकाराम महाराज म्हणतात,

“प्रेमाविण भक्ति नाही.”

संत नामदेवांनी विठ्ठलाला प्रेमाने जिंकले,

तर शबरीने प्रेमाने रामाला आपल्या झोपडीत आणले.

या ओवीतून सुबोध गुरु सांगतात की, परमेश्वराला जिंकायचे असेल तर ज्ञानाच्या उंचीपेक्षा प्रेमाची खोली वाढवा. अंतःकरणात प्रेमाचा झरा अखंड वाहू द्या. कारण जिथे प्रेम आहे तिथे राम आहे, आणि जिथे राम आहे तिथेच जीवनाचे खरे समाधान आहे.

श्रीकांत धारकर

@ बुलढाणा

9422184336