*काव्यप्रेमी महाराष्ट्र साहित्य समूहाचे सन्मा सदस्य ज्येष्ठ लेखक कवी भूमिपुत्र वाघ लिखित अप्रतिम लेख*

*सामाजिक क्षेत्रात ज्यांनी आयुष्याचं समर्पण केल, अशा कार्यकर्त्यांनी साठी नंतर नेमकं काय करावं*

मित्रांनो आज जरा वेगळा विषय घेऊन तुमच्यासमोर ठेवण्याचा विचार करतो आहे.मनुष्याच्या आयुष्यातील साठ वर्षे हा शेवट नसून नव्या सामाजिक जबाबदारीची सुरुवात असते. या वयात व्यक्तीने आयुष्यात अनेक चढ-उतार पाहिलेले असतात. यश, अपयश, संघर्ष, नाती, समाज आणि जीवन यांचे सखोल ज्ञान त्याला प्राप्त झालेले असते. हा अनुभव स्वतःपुरता न ठेवता समाजाच्या हितासाठी वापरणे, हीच खरी जीवनाची सार्थकता आहे.

सामाजिक क्षेत्रात काम करणाऱ्या व्यक्तींनी साठीनंतर पद, प्रतिष्ठा किंवा प्रसिद्धीच्या मागे न लागता समाजाला सक्षम करण्याचे कार्य हाती घ्यावे. आपल्या अनुभवाच्या बळावर तरुणांना योग्य दिशा देणे, स्वयंसेवक तयार करणे, नव्या नेतृत्वाला संधी देणे आणि समाजात सकारात्मक विचारांची पेरणी करणे ही त्यांची सर्वात मोठी जबाबदारी आहे.

या वयात गावोगावी फिरून पर्यावरण संवर्धन, जलसंधारण, वृक्षलागवड, व्यसनमुक्ती, शिक्षण, आरोग्य, महिला सक्षमीकरण आणि सामाजिक सलोखा यांसारख्या विषयांवर जनजागृती करणे अत्यंत आवश्यक आहे. समाजाला केवळ आर्थिक मदतीची गरज नसते; त्याला योग्य विचार, मार्गदर्शन आणि प्रेरणाही तितकीच आवश्यक असते.

साठीनंतर प्रत्येक अनुभवी सामाजिक कार्यकर्त्याने किमान दहा पंधरा तरुण सामाजिक कार्यकर्ते घडविण्याचा संकल्प करावा. स्वतःपेक्षा अधिक सक्षम नेतृत्व निर्माण करणारी व्यक्तीच खऱ्या अर्थाने यशस्वी समाजसेवक ठरते. आपण केलेल्या कार्याचा वारसा पुढील पिढीपर्यंत पोहोचला, तरच समाजकार्य सातत्याने पुढे जात राहील.

याचबरोबर स्वतःचे अनुभव, चुका, यशोगाथा आणि शिकवण पुस्तके, लेख, व्याख्याने किंवा डिजिटल माध्यमांतून जतन करावी. पुढील पिढीला हा अनुभव प्रेरणा आणि मार्गदर्शन देईल. समाजासाठी दिलेला अनुभव हा कोणत्याही संपत्तीपेक्षा अधिक मौल्यवान असतो.

साठीनंतर स्वतःच्या आरोग्याकडे लक्ष देणेही तितकेच महत्त्वाचे आहे. निरोगी शरीर आणि शांत मन असेल तर समाजसेवा अधिक प्रभावीपणे करता येते. सेवा करताना कुटुंब, समाज आणि स्वतः यांच्यात समतोल राखणे आवश्यक आहे.

खरे समाजकार्य म्हणजे प्रसिद्धी मिळवणे नव्हे, तर इतरांच्या जीवनात सकारात्मक बदल घडवणे होय. साठीनंतरचा प्रत्येक दिवस हा समाजाला काहीतरी परत देण्याची सुवर्णसंधी आहे. अनुभव, संयम, प्रामाणिकपणा आणि निःस्वार्थ सेवा या चार गोष्टींच्या बळावर ज्येष्ठ सामाजिक कार्यकर्ते हजारो लोकांच्या जीवनात आशेचा किरण निर्माण करू शकतात.

“साठीनंतर निवृत्ती नव्हे, तर समाजासाठी नव्या पर्वाची सुरुवात होते. अनुभवाचे ज्ञान जेव्हा समाजाच्या सेवेत उतरते, तेव्हाच आयुष्य खऱ्या अर्थाने धन्य होते.” खऱ्या अर्थाने साठी नंतरचं आयुष्य जगताना देशातल्या विशेष क्षेत्रांना भेटी द्या. लेख, अग्रलेख, काव्य यातून स्वतःचे अनुभव समाजासमोर ठेवण्याचा प्रयत्न करा. नवीन सामाजिक क्षेत्रातील पिढी घडवण्याचा प्रयत्न करा त्यांचं कौतुक करायला मागेपुढे कच खाऊ नका. त्यांच्या पाठीशी उभ रहा.आपण फाटके असलो तरीही त्यांना शब्दाची ऊर्जा द्या.

नाहीरेंचा असे l विठ्ठल सावळा

तैसा कनवळा l येवो आम्हा ll1ll

नाथाहुनी नाथ l व्हावे विश्वनाथ ll

अनाथांचा नाथ l व्हावे ऐसे ll2ll

भूमिचे सांकडे l विठ्ठलाच्या पायी l

समाज कारणी l देह लोगो ll3ll

(हा लेख माझे गुरुजी विश्वनाथ अण्णा तोडकर,मंगलताई दैठणकर आणि मधुकर धस,यांच्या विचाराशी समर्पित करतो आहे.)

✒️भूमिपुत्र वाघ, धाराशिव