*संस्थापक अध्यक्ष महाकवी कालिदास प्रतिष्ठान पुणे तथा जागतिक साकव्य विकास मंच सदस्य ज्येष्ठ लेखक कवी वि ग सातपुते लिखित अप्रतिम काव्यरचना व भावार्थ*

*मना कसे सावरावे*

~~~~~~~~~~~

एकांतातले क्षणक्षण आठविताना

कळेनां..! सांजवेळी कसे सावरावे

तुझ्या आठवांची मोरपीसे रेशमी

आजही कुरवाळीती कसे सांगावे

तूच गे प्रीतगंगा प्रीतकळी सुगंधा

सांग शब्दगीतात तुज कसे गुंफावे

मौनात उमलती निष्पाप भावफुले

सांग ओंजळीत तुला किती झेलावे

मज लागला तुझा लळाजिव्हाळा

सांगना अजुनही तुज कुठे शोधावे

चराचरात, मी तुज धुंडिता धुंडिता

सांगना तुजवीण आज कसे जगावे

एकांतातले क्षणक्षण आठविताना

कळेनां..! सांजवेळी कसे सावरावे

~~~~~~~~~~~~~~~~~~

*©️वि.ग.सातपुते. ( भावकवी )*

*दिनांक:- 2 नोव्हेंबर 2026*

बेंगलोर

~~~~~~~~~~~~~~~~~~

*नमस्कार विगसा सर!*

आपली “मना कसे सावरावे” ही भावकविता वाचली. मनातील आठवणी, विरहाची हळवी वेदना आणि अव्यक्त प्रीतभाव यांचे सुंदर शब्दचित्र या कवितेत उमटले आहे.

*कवितेचे भावार्थ व रसग्रहण:-*

‘मना कसे सावरावे’ ही कविता म्हणजे स्मृतींच्या रेशमी धाग्यांत गुंतलेल्या मनाची एक भावस्पर्शी आर्त हाक आहे. एकांतातील क्षण, सांजवेळेची उदासीनता आणि प्रिय व्यक्तीच्या आठवणी यांतून कवीच्या अंतर्मनातील भावविश्व उलगडत जाते.

*“तुझ्या आठवांची मोरपीसे रेशमी आजही कुरवाळीती कसे सांगावे”*

या ओळी विशेष भावस्पर्शी आहेत. मोरपिसांच्या रेशमी प्रतिमेत आठवणींचा कोमल स्पर्श आणि मनातील जिव्हाळा अत्यंत तरलतेने व्यक्त झाला आहे. आठवणी विसरता येत नाहीत, उलट त्या मनाला पुन्हा पुन्हा सुखदुःखाच्या हिंदोळ्यावर झुलवतात.

*“तूच गे प्रीतगंगा प्रीतकळी सुगंधा सांग शब्दगीतात तुज कसे गुंफावे”*

येथे प्रेयसीचे रूप केवळ व्यक्तीपुरते मर्यादित राहत नाही, तर ती प्रीतगंगेचा पवित्र प्रवाह आणि भावविश्वातील सुगंधित कळी बनून येते. शब्दांतून तिचे अस्तित्व व्यक्त करण्याची कवीची धडपड ही काव्याची भावसंपन्नता वाढवते.

*“चराचरात, मी तुज धुंडिता धुंडिता सांगना तुजवीण आज कसे जगावे”*

या ओळींत विरहभावनेची उत्कटता शिगेला पोहोचते. प्रिय व्यक्तीचा शोध हा बाह्य जगातला नसून अंतर्मनात चाललेला भावशोध आहे. त्यामुळे कवितेला एक आध्यात्मिक आणि चिंतनशील परिमाणही प्राप्त होते.

_*काव्यवैशिष्ट्ये*_

* *भावप्रधानता*: विरह, स्मृती, प्रेम आणि आर्तता यांचा सुंदर संगम.

* *प्रतिमासृष्टी:* मोरपीसे, प्रीतगंगा, प्रीतकळी, भावफुले या प्रतिमा मनाला स्पर्श करतात.

* *प्रश्नात्मक शैली:* ‘कसे सावरावे’, ‘कसे सांगावे’, ‘कुठे शोधावे’ या प्रश्नांतून मनाची अस्वस्थता प्रभावीपणे व्यक्त होते.

* *पुनरावृत्तीचा परिणाम:* सुरुवातीचा आणि शेवटचा चरण एकच असल्यामुळे कवितेला आवर्त स्वरूप प्राप्त झाले आहे. जणू आठवणींचे चक्र संपतच नाही.

*माझा अभिप्राय*

*विगसा सर,*

या कवितेचा आत्मा तिच्या आर्ततेत आहे. आपण प्रेमभावनेचे वर्णन करताना कोमल प्रतिमांचा आधार घेतला आहे. त्यामुळे कविता भावुक असली तरी तिच्यात शब्दसौंदर्य आणि भावगांभीर्य टिकून राहते.

*विशेषतः “मौनात उमलती निष्पाप भावफुले” ही ओळ आपल्या भावकवी मनाची साक्ष देते.*

*एक छोटीशी भाषिक सूचना:*

“आजही कुरवाळीती कसे सांगावे” या ओळीतील क्रियापदाचा प्रयोग थोडा अधिक सहज करता येईल.

उदा. “आजही कुरवाळती, कसे सांगावे”

एकंदर ही कविता विरहाच्या वेदनेतून उमललेली, स्मृतींच्या सुगंधाने दरवळणारी आणि मनाला अंतर्मुख करणारी भावकविता आहे.

आपल्या लेखणीतील प्रीतभाव असाच शब्दफुलांतून उमलत राहो!

*सप्रेम साहित्यिक शुभेच्छा.*🙏

*नमस्कार. विगसा.*