आपल्या जीवनात आई-वडील, आजी-आजोबा आणि ज्येष्ठ नागरिकांचे स्थान अनन्यसाधारण आहे. त्यांच्या केसांतील पांढरेपणा हा केवळ वयाचा परिणाम नसून, त्यांनी आयुष्यभर घेतलेल्या कष्टांचा आणि अनुभवांचा ठेवा आहे. म्हणूनच ज्येष्ठ नागरिक दिन हा केवळ एक दिवस साजरा करण्याचा दिवस नसून, त्यांच्या योगदानाबद्दल कृतज्ञता व्यक्त करण्याचा दिवस आहे.

ज्येष्ठ नागरिक म्हणजे अनुभवाचे विद्यापीठच होय. त्यांनी अनेक चढ-उतार पाहिलेले असतात. संकटांशी सामना कसा करावा, नातेसंबंध कसे जपावेत आणि जीवनातील छोट्या-छोट्या गोष्टींत आनंद कसा शोधावा, हे त्यांच्या अनुभवातून शिकता येते. त्यांच्या आठवणींमध्ये आपल्या कुटुंबाचा, समाजाचा आणि संस्कृतीचा इतिहास दडलेला असतो.

आजच्या धावपळीच्या आणि आधुनिक जीवनशैलीत मात्र अनेक ज्येष्ठ नागरिक एकटेपणाचा सामना करताना दिसतात. मुलांच्या व्यस्त जीवनामुळे त्यांना वेळ मिळत नाही. काही वेळा त्यांना आधारापेक्षा पैशाची गरज कमी आणि आपुलकीच्या दोन शब्दांची गरज अधिक असते. त्यांच्या भावना समजून घेणे, त्यांच्याशी संवाद साधणे आणि त्यांना आपल्या जीवनाचा अविभाज्य भाग मानणे ही आपली जबाबदारी आहे.

ज्येष्ठ नागरिकांकडे दुर्लक्ष करणे म्हणजे आपल्या मुळांकडे दुर्लक्ष करणे होय. त्यांनी आपल्यासाठी आयुष्यभर त्याग केला; आता त्यांना सन्मान, प्रेम आणि सुरक्षितता देणे हे आपले कर्तव्य आहे. त्यांच्या अनुभवाचा उपयोग समाजाच्या प्रगतीसाठीही करून घेता येतो.

आज ज्येष्ठ नागरिकांना सन्मानाने वागवले जात नाही. त्यांच्या वयाचा आदर राखला जात नाही. त्यांनी घेतलेल्या कष्टाची दखल आपण घेत नाही. त्यांची सतत हेटाळणी केली जाते. हे योग्य नाही. त्यांना आधार देण्याची गरज असते त्यावेळी आपण त्यांना वृद्धाश्रमात पाठवतो. ज्येष्ठ नागरिकांनी देखील आपल्या वागण्यात बदल करण्याची गरज आहे. त्यांना आनंददायी जीवन जगायचे असेल तर पुढील गोष्टी पाळल्या पाहिजेत. 1) आपल्या स्वभावात बदल केला पाहिजे. 2) सर्वाशी मिळून मिसळून वागले पाहिजे 3) आपली मते कोणावरही लादण्याचा प्रयत्न करू नये 4) वाद विवाद टाळावा 5) आपल्या जीवनशैलीत बदल करावा. 6) वेगवेगळे छंद जोपसावेत. 7) आपल्या मनाप्रमाणे पण दुसऱ्याला त्रास होणार नाही असे वागावे.

“ज्येष्ठांचा सन्मान म्हणजे आपल्या संस्कृतीचा सन्मान.”

त्यांच्या चेहऱ्यावरचे समाधानाचे हास्य हीच आपल्या कृतज्ञतेची खरी पावती आहे. चला, ज्येष्ठ नागरिक दिनाच्या निमित्ताने त्यांना केवळ शुभेच्छा न देता, त्यांच्या आयुष्यात प्रेमाचे, आधाराचे आणि आनंदाचे क्षण निर्माण करण्याचा संकल्प करूया. कारण ज्येष्ठांची सावली लाभलेले घर हेच खऱ्या अर्थाने समृद्ध घर असते.

✒️प्रदीप जोशी, ज्येष्ठ पत्रकार