*जागतिक साहित्य कला व्यक्तित्व विकास मंचच्या सन्मा सदस्या ज्येष्ठ लेखिका कवयित्री राधिका भांडारकर लिखित अप्रतिम लेख*

*साद घालते कुणी…*

“साद” हा शब्द लहानसा असला तरी त्याचा अर्थ फार व्यापक आहे. साद म्हणजे केवळ आवाज नाही; ती मनातून उमटलेली हाक असते. ती कधी शब्दांत असते, कधी नजरेत, कधी स्पर्शात, तर कधी पूर्ण शांततेतही. आयुष्याच्या प्रत्येक टप्प्यावर कुणी ना कुणी आपल्याला साद घालत असते. प्रश्न एवढाच असतो की, ती साद आपण ऐकतो का?

बालपणी आईची हाक ही पहिली साद असते. तिच्या प्रेमळ आवाजात सुरक्षिततेची जाणीव असते. शाळेत गुरुजी ज्ञानाची साद घालतात. मित्रमैत्रिणी मैत्रीची साद देतात. मोठं होताना स्वप्नं आपल्याला साद घालतात. एखादा छंद, एखादी कला, एखादं ध्येय—सगळंच आपल्याला आपल्याकडे बोलावत असतं.

निसर्गही सतत साद घालत असतो. पहाटेचा पक्ष्यांचा किलबिलाट, पावसाच्या सरी, नदीचं खळखळ वाहणं, सागराच्या लाटा, फुलांचा सुगंध—हे सारे निसर्गाचे निमंत्रण असते. पण आजच्या धावपळीच्या जीवनात आपण इतके व्यस्त झालो आहोत की या सादा ऐकायलाच वेळ उरत नाही.

मनुष्याच्या अंतर्मनातही एक साद दडलेली असते. ती आपल्याला विचारते—”तू खरंच आनंदी आहेस का?” “तुझं खरं ध्येय कोणतं?” अनेकदा बाह्य यशाच्या मागे धावताना आपण या अंतःस्वराकडे दुर्लक्ष करतो. मात्र जेव्हा एकांत लाभतो, तेव्हा हीच साद पुन्हा पुन्हा कानावर येते आणि स्वतःशी संवाद साधायला भाग पाडते.

समाजही आपल्याला साद घालत असतो. एखाद्या गरजूचे अश्रू, वृद्धाश्रमातील एकाकी चेहरे, शिक्षणापासून वंचित मुलं, पर्यावरणाची होत असलेली हानी—ही सारी मूक साद आहे. ती ऐकून जो कृती करतो, तोच खऱ्या अर्थाने माणूस म्हणून जगतो.

अध्यात्मातही साद महत्त्वाची आहे. संतांनी विठ्ठलाला घातलेली आर्त हाक, भक्तांची प्रार्थना, अभंग, भजन—हे सारे सादेचेच विविध रंग आहेत. पण त्याहून मोठी गोष्ट म्हणजे ईश्वरही प्रत्येकाला सत्कर्माची, प्रेमाची, करुणेची आणि सत्याची साद घालत असतो. ती ऐकण्यासाठी कान नव्हे, तर संवेदनशील मन लागते.

आजच्या डिजिटल युगात आपण हजारो संदेश वाचतो, शेकडो सूचना ऐकतो; पण मनाला स्पर्श करणाऱ्या हाक् हरवत चालल्या आहेत. मोबाइलच्या पडद्यावर नजर खिळली असताना समोरच्या माणसाच्या डोळ्यांतील आर्जव दिसत नाही. आभासी जगातील गजबज वाढत असताना नात्यांतील संवाद कमी होत आहे. म्हणूनच आज पुन्हा मनाला जागवणाऱ्या हाकेची गरज आहे.

“साद घालते कुणी” हा प्रश्न प्रत्यक्षात प्रत्येकाने स्वतःला विचारण्याचा आहे. आपल्याला साद घालणारा माणूस, निसर्ग, कर्तव्य, समाज, अंतर्मन किंवा परमेश्वर—कोणही असू शकतो. महत्त्वाचं एवढंच की, त्या सादेला आपण प्रतिसाद देतो का? कारण साद आणि प्रतिसाद यांच्या संगमातूनच नाती फुलतात, जीवन समृद्ध होतं आणि माणूस स्वतःचा खरा अर्थ शोधू लागतो.

कदाचित या क्षणीही कुणीतरी आपल्याला साद घालत असेल—प्रेमाची, माणुसकीची, कर्तव्याची किंवा नव्या सुरुवातीची. ती ऐकण्याची तयारी ठेवली, तर आयुष्याला नवा अर्थ मिळू शकतो.

*राधिका भांडारकर*