आजच्या धकाधकीच्या आणि आधुनिक जीवनशैलीमुळे महिलांमध्ये लठ्ठपणाचे प्रमाण दिवसेंदिवस वाढत आहे. लठ्ठपणा म्हणजे शरीरात अत्याधिक चरबी साचणे होय. हा केवळ सौंदर्याचा प्रश्न नसून अनेक गंभीर आजारांचे मूळ कारण आहे. बदललेली जीवनशैली, बैठी कामे, अयोग्य आहार, मानसिक ताणतणाव आणि व्यायामाचा अभाव यामुळे महिलांमध्ये लठ्ठपणा झपाट्याने वाढत आहे. विशेषतः शहरांमध्ये आणि कार्यालयीन काम करणाऱ्या महिलांमध्ये हा प्रश्न अधिक प्रमाणात दिसून येतो.महिलांमध्ये लठ्ठपणा वाढण्याचे सर्वात मोठे कारण म्हणजे बैठी जीवनशैली (Sedentary Lifestyle). मोबाईल, संगणक, टीव्ही यांचा अतिवापर, वाहनांवर अवलंबित्व आणि शारीरिक हालचालींचा अभाव यामुळे शरीरातील कॅलरी खर्च होत नाहीत. परिणामी शरीरात चरबी वाढते आणि वजन नियंत्रणाबाहेर जाते.अयोग्य आहार देखील लठ्ठपणाला मोठ्या प्रमाणात कारणीभूत ठरतो. फास्ट फूड, तेलकट पदार्थ, बेकरी पदार्थ, जास्त साखरयुक्त पेये, पिझ्झा, बर्गर आणि रात्री उशिरा जेवण यामुळे शरीरात अतिरिक्त कॅलरी जमा होतात. अशा आहारामुळे पचनक्रिया बिघडते आणि बद्धकोष्ठता निर्माण होते.हार्मोनल बदलांमुळे देखील महिलांमध्ये लठ्ठपणा वाढू शकतो. पीसीओडी, थायरॉईड विकार, गर्भधारणा आणि रजोनिवृत्तीच्या काळात शरीरातील हार्मोन्समध्ये बदल होतात. त्यामुळे शरीरातील चयापचय क्रिया मंदावते आणि वजन वाढते. ताणतणाव, अपुरी झोप आणि मानसिक अस्वस्थता यामुळे देखील महिलांमध्ये जास्त खाण्याची सवय वाढते आणि लठ्ठपणा निर्माण होतो.लठ्ठपणामुळे अनेक गंभीर आजार निर्माण होतात. मधुमेह, उच्च रक्तदाब, हृदयविकार, सांधेदुखी, मासिक पाळीतील अनियमितता आणि वंध्यत्व यांसोबतच गुदमार्गाशी संबंधित फिशर, मूळव्याध आणि भगंदर यांसारखे आजार देखील वाढतात.फिशर म्हणजे गुदद्वाराच्या आतील त्वचेवर पडलेली छोटी जखम किंवा भेग होय. बद्धकोष्ठतेमुळे कठीण शौच होताना गुदमार्गावर ताण येतो आणि त्वचा फाटते. त्यामुळे शौचाच्या वेळी तीव्र वेदना आणि रक्तस्त्राव होतो. लठ्ठ महिलांमध्ये कमी हालचाल आणि व्यायामाचा अभाव यामुळे बद्धकोष्ठता वाढते व फिशर होण्याचा धोका अधिक असतो.मूळव्याध म्हणजे गुदमार्गातील शिरा सूजणे होय. सतत शौचासाठी जोर लावणे, दीर्घकाळ बसून राहणे, कमी फायबरयुक्त आहार आणि लठ्ठपणा यामुळे गुदमार्गातील रक्तवाहिन्यांवर दाब वाढतो. परिणामी त्या सुजतात आणि मूळव्याध तयार होते. गर्भधारणा आणि लठ्ठपणा एकत्र असल्यास हा धोका आणखी वाढतो.भगंदर म्हणजे गुदमार्ग आणि बाहेरील त्वचा यांच्यामध्ये तयार होणारी असामान्य नळी होय. गुदग्रंथीमध्ये संसर्ग झाल्यानंतर पू साचतो आणि फोड तयार होतो. हा फोड फुटल्यानंतर आत आणि बाहेर जोडणारी नळी तयार होते, त्याला भगंदर म्हणतात. लठ्ठ महिलांमध्ये जास्त घाम येणे, त्वचेतील ओलावा, मधुमेह आणि स्वच्छतेचा अभाव यामुळे संसर्ग होण्याची शक्यता वाढते.या सर्व आजारांचे मुख्य कारण म्हणजे चुकीचा आहार, कमी पाणी पिणे, जंक फूडचे सेवन, शारीरिक हालचालींचा अभाव आणि वाढता लठ्ठपणा होय. त्यामुळे शरीरातील दाब वाढतो आणि गुदमार्गातील रक्तवाहिन्या व त्वचा प्रभावित होतात.या आजारांपासून बचाव करण्यासाठी संतुलित आणि तंतुमय आहार घेणे अत्यंत आवश्यक आहे. फळे, हिरव्या भाज्या, संपूर्ण धान्य, ताक आणि पुरेसे पाणी यांचा आहारात समावेश करावा. नियमित व्यायाम, चालणे, योगासन, प्राणायाम आणि वजन नियंत्रणात ठेवणे देखील तितकेच महत्त्वाचे आहे. तसेच मानसिक ताण कमी करून पुरेशी झोप घेणे आवश्यक आहे.अशा प्रकारे महिलांमध्ये वाढता लठ्ठपणा हा आधुनिक जीवनशैलीचा दुष्परिणाम असून त्यातून अनेक गंभीर आजार निर्माण होत आहेत. योग्य आहार, नियमित व्यायाम, स्वच्छता आणि निरोगी सवयी अंगीकारल्यास लठ्ठपणा तसेच फिशर, मूळव्याध आणि भगंदर यांसारखे आजार टाळता येऊ शकतात.

डॉ. तेजश्री अखिलेश भोम्बे [बनसोड]

अमरावती

एम.एस. शल्यतंत्र