*जागतिक सातव्य विकास मंच तथा साहित्यरत्न लेखणीसम्राट महाराष्ट्राचे प्रशासक लेखक कवी प्रभाकर भामरे लिखित अप्रतिम लेख*
*पुरुष : काळाच्या छातीवर कोरलेले मौन महाकाव्य*
आज पुरुष दिन. सकाळपासून शुभेच्छांचा वर्षाव होत आहे. तो हसून सर्व स्वीकारतो. पण त्याच्या हास्यामागे दडलेले आर्त कोणी वाचले आहे का. पुरुषाचे आयुष्य म्हणजे एक असे महाकाव्य आहे, ज्याची पाने कधीच वाचली गेली नाहीत. ज्याच्या ओळी अश्रूंनी लिहिल्या गेल्या, पण शाई कधीच सुकली नाही.
वेदांनी त्याला पुरुष म्हटले. पुर म्हणजे नगर. या देह नगरीत वास करूनही, या नगरीच्या सुख दुःखापासून अलिप्त राहून, सर्वांचा भार आपल्या खांद्यावर पेलणारा तो पुरुष. तो केवळ माणूस नाही. तो एक तत्त्व आहे. तो एक यज्ञ आहे. तो स्वतः आहुती देत, इतरांना प्रकाश देणारा अग्नी आहे.
सीमेवरचा पुरुष : आधुनिक लक्ष्मण
हिमालयाच्या कुशीत, उणे वीस अंश थंडीत, छातीवर बर्फ साचलेला, हातात शस्त्र धरलेला जवान उभा आहे. समोर मृत्यू आहे. मागे मातृभूमी आहे. त्याच्या खिशात पत्नीचे एक पत्र आहे. बाळा, जेवला का. या तीन शब्दांसाठी तो प्राण पणाला लावतो.
रामायणातील लक्ष्मण आठवतो. चौदा वर्षे त्याने निद्रा घेतली नाही. भावाच्या रक्षणासाठी त्याने स्वतःची झोप उर्मिलेला अर्पण केली. आजचा सीमेवरील जवान हाच लक्ष्मण आहे. तो जागा आहे म्हणून राष्ट्र झोपले आहे. तो रडत नाही म्हणून राष्ट्र हसते आहे. त्याचे अश्रू बर्फात गोठून जातात. त्याला रडायलाही अवकाश नाही. कारण त्याचे रडणे म्हणजे राष्ट्राचे रडणे होईल.
नोकरीवरचा पुरुष : कलियुगातील विश्वामित्र
सकाळी सात वाजता घराबाहेर पडणारा पुरुष. त्याच्या मस्तकावर कर्जाचे ओझे. हृदयात मुलाच्या भविष्याची चिंता. खांद्यावर कुटुंबाची जबाबदारी. तो लोकलच्या गर्दीत चिरडला जातो. कार्यालयातील अपमान गिळतो. तरीही संध्याकाळी घरी येताना मुलासाठी चॉकलेट आणायला विसरत नाही.
संतश्रेष्ठ तुकाराम महाराज म्हणतात, संसार करणे हेच मोठे तप आहे. हा पुरुष रोज या तपात होरपळतो. त्याच्या कपाळावरील घाम हा त्याच्या तपाचा अभिषेक आहे. त्याच्या पायातील भेगा या त्याच्या कष्टाची गाथा आहे.
बाहेरगावी असलेला पुरुष, हॉटेलच्या थंड पोळीवर दिवस काढतो. पण घरी फोन आला की म्हणतो, मी उत्तम जेवले. त्याचे हे असत्यही सत्यापेक्षा पवित्र आहे. कारण त्याच्या खोट्यामागे कुटुंबाच्या सुखाची खरी काळजी आहे.
आरोपांचा डोंगर : आधुनिक कर्ण
सर्वात भयावह व्यथा कोणती असेल तर ती म्हणजे आरोपाखाली दबलेल्या पुरुषाची व्यथा.
महाभारतातील कर्ण. जन्मताच त्यागलेला. आयुष्यभर सूतपुत्र म्हणून हिणवलेला. त्याच्या दानशूरतेवरही शंका घेतली गेली. तरीही त्याने कवच कुंडले काढून दिली. आजचा पुरुष हाच कर्ण आहे. त्याच्यावर एक आरोप आला की समाज त्याला क्षणात गुन्हेगार ठरवतो. न्यायालयाचा निकाल यायला दशके लागतात. पण समाजाचा निकाल एका क्षणात लागतो.
सीतामाईला अग्निपरीक्षा द्यावी लागली. आज पुरुषाला रोज अग्निपरीक्षा द्यावी लागते. तो म्हणतो, माझे एकदा ऐकून तरी घ्या. पण त्याचे ऐकायला कोणाकडे वेळ नाही. कारण पुरुष म्हटले की तो अपराधीच असणार, हा पूर्वग्रह झालेला आहे.
द्रौपदीचे वस्त्रहरण होत असताना सारा दरबार मौन होता. आज पुरुषावर अन्याय होत असताना सारा समाज मौन आहे. त्याच्यासाठी कोणी कृष्ण येत नाही. त्याला स्वतःचाच कृष्ण व्हावे लागते. स्वतःचेच वस्त्र स्वतः सावरावे लागते.
पुरुषाचे मौन : गंगोत्रीतील गंगा
पुरुष हा हिमालयासारखा आहे. बाहेरून कणखर, पाषाणासारखा कठोर. पण त्याच्या हृदयातून गंगोत्री वाहते. प्रेमाची, वात्सल्याची, करुणेची गंगा अविरत वाहते. पण ती कोणाला दिसत नाही. कारण तो ती दाखवत नाही. तो केवळ वाहत राहतो.
तो रात्री सर्व झोपल्यावर हळूच उठतो. मुलाच्या मस्तकावर हात ठेवतो. पत्नीच्या अंगावर पांघरूण टाकतो. वृद्ध आईच्या पायाजवळ पाणी ठेवतो. आणि मग एकांतात आकाशाकडे पाहतो. त्या चंद्राला विचारतो, माझ्या मनातील व्यथा तुला कळते का. चंद्रही मौन राहतो. कारण चंद्रालाही कलंक आहे. पुरुषालाही कलंक लावला जातो.
संत ज्ञानेश्वर माऊली म्हणतात, जो सर्वांचे दुःख आपल्या हृदयात साठवतो तोच खरा संत. पुरुष हा घरातील असाच अव्यक्त संत आहे. तो आईचे दुःख साठवतो. पित्याचे दुःख साठवतो. पत्नीचे दुःख साठवतो. मुलांचे दुःख साठवतो. पण आपले दुःख सांगायला त्याच्याजवळ कोणीही नसते.
म्हणून आज या पुरुष दिनी, एकच विनम्र प्रार्थना आहे. तुमच्या घरातील पुरुषाला, तुमच्या पित्याला, भ्रात्याला, पतीला, पुत्राला, सख्याला, एकदा हृदयापासून विचारा.
तू ठीक आहेस का. तू थकला आहेस का. तुला काही सांगायचे आहे का.
कदाचित तो हसेल. कदाचित म्हणेल, मी अगदी उत्तम आहे. पण त्याच्या नेत्रांत एक क्षण डोकावून पहा. त्या नेत्रांत तुम्हाला दिसेल, एक थकलेला श्रीराम, एक उपेक्षित कर्ण, एक जागृत लक्ष्मण, आणि मौनातून वाहणारी एक अविरत गंगा.
पुरुषाला हार नको. त्याला सन्मान नको. त्याला केवळ समजून घेणारे दोन शब्द हवे असतात. त्या दोन शब्दांत त्याचे संपूर्ण महाकाव्य सामावलेले असते.
पुरुष दिनाच्या हार्दिक शुभेच्छा.
इंदूप्रभा
प्रभाकर भामरे
९४२०३७३२६१
