दिवाळी अंकांची परंपरा ही मराठी साहित्यविश्वाचे एक समृद्ध सांस्कृतिक वैशिष्ट्य आहे. दरवर्षी दिवाळीच्या निमित्ताने विविध विषयांवरील लेख, कथा, कविता आणि वैचारिक मंथनाची मेजवानी वाचकांना अनुभवायला मिळते. याच परंपरेत आपले वेगळेपण जपण्याचा प्रयत्न करणारा ‘अजया दिवाळी अंक २०२६’ हा अंक विषयवैविध्य आणि आशयपूर्ण लेखनामुळे लक्ष वेधून घेतो.
या अंकाच्या अंतरंगावर नजर टाकली असता सामाजिक जाणीव, साहित्य, संस्कृती, व्यक्तिमत्त्वांचा परिचय, शिक्षण, विज्ञान आणि जीवनानुभव अशा विविध विषयांची सुरेख गुंफण पाहायला मिळते. ‘सायबर सुरक्षा : काळाची गरज’ हा आनंद देशमुख यांचा लेख आजच्या डिजिटल युगातील महत्त्वाच्या प्रश्नाकडे लक्ष वेधतो. पत्रकार, लेखक आणि माध्यमविश्वातील व्यक्तिमत्त्वांवरील लेखांमधून त्यांच्या अनुभवांचे विविध पैलू उलगडण्याचा प्रयत्न दिसतो. ‘अरुण साधू : पत्रकार, लेखक आणि माणूस’ (डॉ. नितीन बळवल्ली), ‘सबकुछ मधुसूदन : एक लाखाव्या प्रयोगाकडे’ यांसारखे विषय व्यक्तीच्या कार्यकर्तृत्वाबरोबरच तिच्या माणूसपणाचा शोध घेणारे आहेत. साहित्यिक आणि वैचारिक लेखांमध्ये ‘स्वामी विवेकानंद – ज्योतिर्मय आदर्श’ (डॉ. मीना श्रीवास्तव), ‘समर्थ रामदासस्वामींचा मुलांना उपदेश’ (वीणा तळपट्टी), ‘मराठीतील शब्दवैभव’ (जयंत कुलकर्णी), ‘माझे भाषाप्रेम’ (नीलिमा मोघे), ‘प्रयोगशील रंगभूमीचा प्रज्वलित दीप’ (गुरुदत्त वाकदेकर) अशा विषयांचा समावेश आहे. हे लेख वाचकांना आपल्या भाषेचा, संस्कृतीचा आणि विचारपरंपरेचा नव्याने परिचय करून देणारे ठरतात. ‘सोनचाफा… निसर्गाचा एक मुशाफिरीचा नि:श्वास’ (नितीन कुलकर्णी), ‘निरीक्षणातून स्वपरीक्षण : स्वउन्नतीचा राजमार्ग’ (कोकिळा ढाके), ‘शब्दांची वादळं’ (डॉ. निशिकांत श्रोत्री) यांसारख्या लेखांच्या शीर्षकांमधूनही आशयाबद्दल उत्सुकता निर्माण होते. आदिवासी जीवन, लोकसाहित्य, शिक्षणव्यवस्था आणि प्रयोगशील रंगभूमी यांसारख्या विषयांना दिलेले स्थान अंकाची व्यापक सामाजिक दृष्टी अधोरेखित करते.
अंकातील कथाविभागही विविध अनुभवांनी समृद्ध आहे. ‘तह : माकडोबा आणि आमचा’ (जयदीप वैद्य), ‘प्राजक्त’ (अतुला मेहेंदळे), ‘स्वप्न’ (किरण आचार्य), ‘बॉस’ (डॉ. राहुल भोसले), ‘अंधार विकणारी बाई’ (दिनेश भदाणे), ‘आभासी विश्वातील राजकन्या’ (डॉ. वंदना पाठक), ‘अखेरचा डाव’ (प्रिया दामले) या कथा वाचकांच्या मनात कुतूहल निर्माण करतात. मानवी नातेसंबंध, सामाजिक वास्तव, भावविश्व आणि बदलत्या काळातील प्रश्न यांचे प्रतिबिंब या कथांमधून अनुभवायला मिळेल, अशी अपेक्षा निर्माण होते.
या अंकाचे वैशिष्ट्य म्हणजे केवळ मनोरंजनावर भर न देता वाचकांना विचार करायला प्रवृत्त करणाऱ्या विषयांना दिलेले महत्त्व. लेख आणि कथा यांचा समतोल साधण्याचा प्रयत्नही उल्लेखनीय आहे. विषयांची निवड, लेखकांचा सहभाग आणि वैचारिक आशय यांमुळे हा अंक वाचनप्रेमींसाठी निश्चितच आकर्षक ठरतो.
एकूणच, ‘अजया दिवाळी अंक २०२६’ हा साहित्य, समाजभान आणि संस्कृती यांची सांगड घालणारा अंक आहे. दिवाळीच्या प्रकाशपर्वात वाचकांच्या विचारविश्वात ज्ञानाचा, अनुभवांचा आणि नव्या जाणिवांचा प्रकाश पसरविण्याचे काम हा अंक करतो. दिवाळी अंकाच्या परंपरेतील आपले योगदान अधोरेखित करणारा हा साहित्यिक दीपोत्सव वाचकांनी आवर्जून अनुभवावा.
*संपादक :* गुरुदत्त दिनकर वाकदेकर
*सहसंपादिका :* प्रिया प्रमोद दामले
*डॉ. योगेश विजय जोशी*
