दोडामार्गातील झरेबांबर-आंबेली येथे वनराई बंधारा उभारणीसाठी पुढाकार; ‘घर तिथे शोषखड्डा’ अभियानाचा शुभारंभ

महिला बचत गटांच्या कार्याचे कौतुक; पाणी संवर्धनाच्या मोहिमेला प्रशासनाची साथ

दोडामार्ग : दुष्काळी परिस्थितीचा सामना करताना पाण्याचा प्रत्येक थेंब अडविणे, जमिनीत जिरविणे आणि उपलब्ध जलस्रोतांचे संवर्धन करणे ही काळाची गरज आहे. भविष्यातील पाणीटंचाईवर मात करण्यासाठी केवळ प्रशासकीय उपाययोजनांवर अवलंबून न राहता लोकसहभागातून जलसंधारणाची व्यापक चळवळ उभी राहणे आवश्यक आहे. याच भूमिकेतून राज्याचे मत्स्यव्यवसाय व बंदरे विकास मंत्री तथा सिंधुदुर्ग जिल्ह्याचे पालकमंत्री नितेश राणे यांनी दोडामार्ग तालुक्यातील झरेबांबर-आंबेली येथे वनराई बंधाऱ्याच्या उभारणीत प्रत्यक्ष श्रमदान केले. यावेळी जिल्हा परिषद अध्यक्ष प्रमोद कामत, जिल्हाधिकारी तृप्ती धोडमिसे यांच्यासह अधिकारी, लोकप्रतिनिधी आणि ग्रामस्थांनीही श्रमदानात सहभाग घेतला. याचवेळी जिल्ह्यात राबविण्यात येत असलेल्या ‘घर तिथे शोषखड्डा’ अभियानांतर्गत शोषखड्ड्याच्या कामाचा प्रारंभही पालकमंत्री नितेश राणे यांच्या हस्ते करण्यात आला.

दुष्काळाच्या संभाव्य संकटावर मात करण्यासाठी पाण्याचे योग्य नियोजन, उपलब्ध जलस्रोतांचे संवर्धन आणि पावसाच्या पाण्याचा अधिकाधिक उपयोग करून घेणे महत्त्वाचे आहे. पावसाचे पाणी वाहून जाण्याऐवजी ते अडवून जमिनीत मुरविणे, भूजलपातळी वाढविणे आणि पाणीटंचाईची तीव्रता कमी करणे, या उद्देशाने जलसंधारणाच्या विविध उपाययोजना राबविण्यात येत आहेत. या प्रयत्नांना लोकसहभागाची जोड मिळाल्यास जलसंधारणाची कामे अधिक प्रभावीपणे पूर्ण होऊ शकतात. झरेबांबर-आंबेली येथील वनराई बंधाऱ्याचा उपक्रम याच दृष्टीने महत्त्वपूर्ण ठरत आहे.

झरेबांबर-आंबेली येथील ग्रामस्थांनी एकत्र येत वनराई बंधारा उभारण्याचा उपक्रम हाती घेतला आहे. या कामात पालकमंत्री नितेश राणे यांनी स्वतः सहभागी होत श्रमदान केले. जिल्हा प्रशासनातील अधिकारी, लोकप्रतिनिधी आणि ग्रामस्थांनी एकत्र येऊन जलसंधारणाच्या कामात सहभाग घेतल्याने लोकसहभागातून पाणी संवर्धन करण्याच्या प्रयत्नांना प्रोत्साहन मिळाले.

वनराई बंधाऱ्यांच्या माध्यमातून पावसाळ्यातील पाण्याचा प्रवाह अडवून ते जमिनीत मुरण्यास मदत होऊ शकते. त्यामुळे स्थानिक पातळीवरील जलस्रोतांचे संवर्धन करण्यास आणि भूजल पुनर्भरणास हातभार लागू शकतो. ग्रामीण भागात पाण्याची उपलब्धता वाढविणे, शेतीसाठी पाण्याचे नियोजन करणे आणि उन्हाळ्यात उद्भवणाऱ्या पाणीटंचाईची तीव्रता कमी करणे, या दृष्टीने अशा उपक्रमांना महत्त्व आहे.

स्थानिक परिस्थितीचा विचार करून योग्य ठिकाणी जलसंधारणाची कामे उभारणे आणि त्यांची देखभाल करण्यासाठी ग्रामस्थांनी पुढाकार घेणे आवश्यक आहे. झरेबांबर-आंबेली येथील ग्रामस्थांनी दाखविलेली एकजूट आणि श्रमदानाची तयारी इतर गावांसाठीही प्रेरणादायी ठरू शकते.

जिल्ह्यात सुरू असलेल्या ‘घर तिथे शोषखड्डा’ अभियानालाही या दौऱ्यादरम्यान चालना देण्यात आली. पालकमंत्री नितेश राणे यांच्या हस्ते शोषखड्ड्याच्या कामाचा प्रारंभ करण्यात आला. घरगुती वापरानंतर निर्माण होणाऱ्या सांडपाण्याची योग्य विल्हेवाट लावणे, पाण्याचे जमिनीत पुनर्भरण होण्यास मदत करणे आणि परिसरातील स्वच्छता व पर्यावरणाचे संवर्धन करणे, या दृष्टीने शोषखड्डे उपयुक्त ठरतात.

ग्रामीण भागातील घरांमधून निर्माण होणाऱ्या सांडपाण्याचे योग्य व्यवस्थापन झाल्यास परिसरात सांडपाणी साचण्याचे प्रमाण कमी करण्यास मदत होऊ शकते. मात्र, शोषखड्डे उभारताना स्थानिक मातीचा प्रकार, भूजलपातळी, पिण्याच्या पाण्याच्या स्रोतांचे अंतर आणि तांत्रिक निकष यांचा विचार करणे आवश्यक आहे. योग्य नियोजनातून अशा सुविधा उभारल्यास स्वच्छता आणि जलसंवर्धन या दोन्ही उद्दिष्टांना चालना मिळू शकते.

वनराई बंधारे आणि शोषखड्डे या दोन्ही उपाययोजनांचा उद्देश पाण्याचे संवर्धन आणि त्याचा योग्य वापर हा आहे. या उपक्रमांमध्ये ग्रामस्थांचा सक्रिय सहभाग वाढवून प्रत्येक गावात जलसंधारणाबाबत जागरूकता निर्माण करण्यावर भर दिला जात आहे.

वनराई बंधाऱ्याच्या उभारणीसाठी पुढाकार घेणाऱ्या महिला बचत गटांच्या सदस्यांचे आणि ग्रामस्थांचे पालकमंत्री नितेश राणे यांनी आभार मानले. दुष्काळी परिस्थितीत पाण्याचे महत्त्व ओळखून ग्रामस्थांनी एकत्र येणे, श्रमदानासाठी पुढे येणे आणि जलसंधारणाच्या कामात सक्रिय सहभाग घेणे ही कौतुकास्पद बाब आहे.

पाणीटंचाईसारख्या समस्येवर मात करण्यासाठी प्रशासनाच्या प्रयत्नांना स्थानिक नागरिकांची साथ मिळणे आवश्यक आहे. ग्रामस्थांनी स्वतःहून पुढाकार घेतल्यास विकासकामांबाबत मालकीची भावना निर्माण होते आणि कामांच्या देखभालीतही स्थानिकांचा सहभाग वाढतो. अशा लोकाभिमुख उपक्रमांच्या माध्यमातून ग्रामीण भागाला दिलासा देण्याचा प्रयत्न केला जात आहे.

जलसंधारण ही केवळ एका विभागाची किंवा प्रशासनाची जबाबदारी नसून त्यासाठी समाजातील प्रत्येक घटकाने योगदान देणे आवश्यक आहे. पाणी वाचविणे, पावसाचे पाणी अडविणे आणि उपलब्ध जलस्रोतांचे जतन करणे यासाठी गावपातळीवर एकत्रित प्रयत्न झाल्यास भविष्यातील पाणीटंचाईच्या संकटाचा सामना करणे अधिक सुलभ होऊ शकते.

वनराई बंधाऱ्याच्या कामानंतर पालकमंत्री नितेश राणे यांनी गावातील ग्रामस्थांसोबत शेतात बसून भाजी आणि नाचणीच्या भाकरीचा आस्वाद घेतला. शेताच्या बांधावर साधेपणाने भोजन करताना ग्रामस्थांशी त्यांच्या गप्पा रंगल्या. ग्रामीण जीवनातील साधेपणा अनुभवत त्यांनी ग्रामस्थांशी अनौपचारिक संवाद साधला.

जलसंधारणाच्या कामात प्रत्यक्ष सहभाग घेतल्यानंतर ग्रामस्थांसोबत शेतात बसून भोजन करण्याच्या या प्रसंगामुळे दौऱ्याला आपुलकीची किनार लाभली. स्थानिक नागरिकांशी थेट संवाद साधल्याने त्यांच्या दैनंदिन जीवनातील अनुभव, ग्रामीण भागातील परिस्थिती आणि स्थानिक प्रश्न समजून घेण्याची संधी मिळते. प्रशासन, लोकप्रतिनिधी आणि ग्रामस्थ यांच्यातील सुसंवादातून विकासकामांना अधिक लोकाभिमुख दिशा मिळू शकते, हे या प्रसंगातून अधोरेखित झाले.

या उपक्रमावेळी सभापती पार्वती गवस, जिल्हा परिषद सदस्य साक्षी तळवडेकर, रामा गवस, श्रेया धरणे, पंचायत समिती सदस्य स्नेहा गवस, सायली निंबाळकर, नगराध्यक्ष चेतन चव्हाण, गटविकास अधिकारी अजिंक्य सावंत, सरपंच अनिल शेटकर, उपसरपंच शाम नाईक, ग्रामविकास अधिकारी कृष्णा देसाई, पोलीस पाटील चंद्रशेखर सावंत, गावचे मानकरी केशव गवस यांच्यासह स्थानिक लोकप्रतिनिधी, संबंधित अधिकारी, महिला बचत गटांच्या सदस्य आणि ग्रामस्थ उपस्थित होते.

झरेबांबर-आंबेली येथे झालेल्या या उपक्रमातून जलसंधारणासाठी लोकसहभागाचे महत्त्व अधोरेखित झाले. वनराई बंधाऱ्याची उभारणी आणि ‘घर तिथे शोषखड्डा’ अभियानाच्या माध्यमातून पाणी संवर्धन, भूजल पुनर्भरण आणि स्वच्छतेच्या प्रयत्नांना चालना देण्याचा संदेश यावेळी देण्यात आला.