*संस्थापक अध्यक्ष महाकवी कालिदास प्रतिष्ठान पुणे तथा जागतिक साकव्य विकास मंचचे सन्मा सदस्य ज्येष्ठ लेखक कवी वि ग सातपुते लिखित अप्रतिम काव्यरचना आणि भावार्थ*

*ऋतू निरागस*

〰️〰️〰️〰️〰️

तुला कधीच हरवायचे नव्हते

पण न जाणे दैवात काय होते

प्रीतीत तुझ्याच जीव गुंतलेला

लोचनी केवळी तुझे रूप होते

अंतरी ऋतू निरागस भावनांचे

क्षणक्षण लाघवी पाझरत होते

सारे तुला हे कळले असूनही

तुझ्याच मौनाचे मात्र गूढ होते

असा काय कसला गुन्हा होता

तुझ्यावीण जगणे भाळी होते

ही जखम आज अंतरी ओली

अविरत श्वासातूनी भळभळते

प्रीतीच एक भावविश्व दैवयोगी

जन्माजन्मांतरीचे संचित असते

〰️〰️〰️〰️〰️〰️〰️〰️

*©️वि.ग.सातपुते.( भावकवी )*

*दिनांक:- २९ – सप्टेंबर – २०२६*

〰️〰️〰️〰️〰️〰️〰️〰️〰️

नमस्कार

*विगसा सर,*

“ऋतू निरागस” ही रचना अत्यंत हळुवार विरहभावना आणि दैवयोग यांचा सुंदर संगम साधते. येथे ऋतू हा केवळ निसर्गाचा ऋतू नसून, मनात उमललेल्या निष्पाप प्रीतीच्या भावऋतूचे प्रतीक बनतो.

🌿 भावार्थ

कवीला प्रिय व्यक्तीला कधीच गमवायचे नव्हते; परंतु नियतीच्या लेखी काय होते, हे कळले नाही. त्या व्यक्तीवरील प्रीती इतकी गहिरी होती की तिचेच रूप डोळ्यांत सतत सामावलेले होते.

मनाच्या अंतरंगात निरागस भावनांचा एक कोमल ऋतू क्षणाक्षणाला पाझरत होता. समोरच्या व्यक्तीलाही या भावना कळत असूनही तिचे मौन मात्र एक न उलगडणारे गूढ ठरले. शेवटी कोणता अपराध झाला होता, हेही कळले नाही; पण तिच्याविना जगणेच नियतीने कपाळी लिहिले होते.

आजही ती विरहाची जखम भरलेली नाही. श्वासाश्वासातून तिची वेदना पुन्हा जागी होते. आणि शेवटचा शेर या वैयक्तिक विरहाला एका व्यापक तत्त्वज्ञानाशी जोडतो—प्रीती हे केवळ एका जन्माचे नाते नसून, जन्मोजन्मीच्या संचिताशी जोडलेले भावविश्व असू शकते.

🌸 रसग्रहण

या कवितेचा प्रमुख रस विप्रलंभ शृंगार, तर त्याला करुण रसाची सुंदर किनार आहे.

विशेष भावलेले शेर—

> “अंतरी ऋतू निरागस भावनांचे

क्षणक्षण लाघवी पाझरत होते”

इथे “ऋतू” आणि “पाझरणे” या प्रतिमा भावनांना जिवंत करतात. प्रेम मनात स्थिर नसून ऋतूप्रमाणे येते, फुलते आणि पाझरत राहते—ही कल्पना अतिशय काव्यमय आहे.

तसेच,

> “सारे तुला हे कळले असूनही

तुझ्याच मौनाचे मात्र गूढ होते”

हा शेर कवितेचा भावनिक केंद्रबिंदू वाटतो. कळणे आणि तरीही मौन राहणे या विरोधाभासातून विरहाची असहायता प्रभावीपणे व्यक्त होते.

आणि शेवट—

> “प्रीतीच एक भावविश्व दैवयोगी

जन्माजन्मांतरीचे संचित असते”

हा शेर संपूर्ण कवितेला वैयक्तिक दुःखापासून दैवयोग, ऋणानुबंध आणि संचित या व्यापक चिंतनाकडे नेतो. त्यामुळे कविता केवळ विरहकविता न राहता एक भावतत्त्वज्ञान बनते.

“ऋतू निरागस” हे शीर्षकही समर्पक आहे—निरागस प्रेमाचा ऋतू संपला, पण त्याचा गंध अंतरी अजूनही शिल्लक आहे.

ही आपल्या भावकवी शैलीतील हळुवार, अंतर्मुख आणि विरहस्पर्शी रचना आहे. 🙏

— विगसा आपल्या लेखणीतून पुन्हा एकदा प्रीती, दैवयोग आणि विरह यांचा नाजूक त्रिवेणी संगम साधला आहे.