*श्रीशब्द लालित्य समूहाचे सन्मा सदस्य ज्येष्ठ लेखक कवी श्रीकांत धारकर लिखित अप्रतिम लेख*

“सुबोध गुरूंचा”

पुढील ओवी समर्थ परंपरेतील रामभक्ती, दास्यभाव आणि अनन्य निष्ठा यांचे अत्यंत सुंदर दर्शन घडवते. ओवीतील प्रत्येक शब्द साधकाला भक्तीमार्गाचे सार सांगणारा आहे.

ओवी…

“माझा राम सखा

मी रामाचा दास-

नित्य बोलावे

हाचि सुबोध गुरुंचा

रामापाशी अनन्य वागावे!!”

समर्थ रामदास स्वामींनी आपल्या लेखनातून श्रीरामभक्तीचा मार्ग सर्वसामान्यांना सहज आणि सोपा करून सांगितला आहे. त्यांच्या मते परमेश्वराशी नाते जोडण्यासाठी अहंकाराचा त्याग, दास्यभावाची जोपासना आणि अखंड नामस्मरण आवश्यक आहे. ही ओवी त्याच भक्तिमार्गाचे सार सांगते.

“माझा राम सखा” या चरणात भक्त आणि भगवान यांच्यातील सख्यभाव व्यक्त झाला आहे. भक्त रामाला केवळ देव मानत नाही, तर तो त्याचा जिवलग मित्र आहे असे मानतो. मित्राशी जसे मनातील सर्व सुख दुःख मोकळेपणाने बोलले जाते, तसेच रामाशीही आपले आत्मीय नाते असावे. भक्ताच्या जीवनात राम हा केवळ पूजनीय देव नसून त्याचा आधार, विश्वास आणि सोबती असतो.

“मी रामाचा दास” या चरणात दास्यभक्तीचा भाव आहे. सखा असला तरी भक्त स्वतःला रामाचा सेवक समजतो. येथे अहंकाराला स्थान नाही. “मी”पणाचा त्याग करून प्रभूची सेवा करणे, त्याच्या इच्छेनुसार वागणे आणि स्वतःला त्याच्या चरणी अर्पण करणे हा खरा दास्यभाव आहे.

“नित्य बोलावे” याचा अर्थ सतत रामाचे नाम घ्यावे, त्याचे स्मरण करावे. जिभेवर रामनाम आणि हृदयात रामाचे चिंतन असावे. जीवनातील प्रत्येक प्रसंगात रामाचे स्मरण केल्याने मन शुद्ध होते आणि जीवनाला दिशा मिळते.

“हाचि सुबोध गुरुंचा” म्हणजे सद्गुरूंनी दिलेला हा अत्यंत सोपा आणि सहज समजणारा उपदेश आहे. अध्यात्माच्या गुंतागुंतीच्या वाटा न शोधता रामनामाचा आधार घ्यावा, रामाशी मैत्री करावी आणि स्वतःला त्याचा सेवक मानावे, एवढ्यातच साधनेचे सार दडलेले आहे.

“रामापाशी अनन्य वागावे” या शेवटच्या चरणात भक्तीची परिपूर्णता व्यक्त होते. अनन्य म्हणजे एकनिष्ठ, अखंड आणि अविचल. भक्ताने कोणत्याही स्वार्थासाठी नव्हे तर निरपेक्ष प्रेमाने रामाशी नाते ठेवावे. संकटात राम आणि सुखात दुसरे असे न करता प्रत्येक क्षणी रामावरच विश्वास ठेवावा. मन, वचन आणि कर्माने रामाशी एकरूप होणे म्हणजे अनन्य भावाने वागणे होय.

या ओवीत भक्तीचे तीन महत्त्वाचे आधारस्तंभ सांगितले आहेत—

रामाशी सख्यभाव ठेवावा.

स्वतःला रामाचा दास मानावे.

रामनामाचे अखंड स्मरण करून त्याच्याशी अनन्य निष्ठा ठेवावी.

सद्गुरूंच्या मते भक्ती ही केवळ पूजा-अर्चा नसून ती एक जिवंत नाती आहे. राम हा मित्र आहे, स्वामी आहे आणि जीवनाचा आधार आहे. जेव्हा भक्त या भावाने जगतो तेव्हा त्याचे संपूर्ण जीवन राममय होते.

ही ओवी साधकाला अत्यंत सोप्या शब्दांत मोठा आध्यात्मिक संदेश देते. रामाशी मैत्री करावी, त्याची सेवा करावी, त्याचे नाम नित्य घ्यावे आणि त्याच्याशी एकनिष्ठ राहावे. अशा भक्तीमुळे मनातील अहंकार नाहीसा होतो, जीवनाला स्थैर्य मिळते आणि ईश्वरप्राप्तीचा मार्ग सुलभ होतो. समर्थ परंपरेतील भक्तीचे हेच सार या ओवीत अत्यंत प्रभावीपणे व्यक्त झाले आहे.

✒️श्रीकांत धारकर, बुलढाणा

9422184336