*जागतिक साहित्य कला व्यक्तित्व विकास मंचचे सन्मा सदस्य ज्येष्ठ लेखक कवी संजय धनगव्हाळ लिखित अप्रतिम लेख*

*आम्ही भारतीय आहोत*

वरील छायाचित्र पाहिलंत? क्षणभर थांबा आणि मनापासून त्याकडे पाहा. हा खरा भारत नाही का? हाच आपल्या देशाचा खरा चेहरा आहे. प्रेम, जिव्हाळा, आपुलकी, बंधुभाव आणि माणुसकी यांची सुंदर ओळख म्हणजे भारत. या मिठीत कोणतीही मिलावट नाही, या गळाभेटीत कोणताही भेदभाव नाही. इथे धर्माचा अहंकार नाही, जातीचा गर्व नाही; इथे आहे ती फक्त माणुसकी आणि प्रेमाची ऊब.

राम असो वा रहीम, कृष्ण असो वा करीम – प्रत्येकाच्या हृदयात माणुसकीचाच देव वसलेला असतो. आपण जाती-पातीचा चष्मा काढून टाकला, धर्माचे मुखवटे दूर फेकले आणि “सर्वप्रथम आपण भारतीय आहोत” या भावनेने एकमेकांकडे पाहिले, तर प्रत्येक धर्म आपलाच वाटेल, प्रत्येक माणूस आपलाच भाऊ-बहिण वाटेल.

दुर्दैवाने सत्तेच्या राजकारणासाठी धर्माचा आणि जातीचा वापर केला जातो. माणसामाणसांत दुरावा निर्माण करून समाजात अविश्वासाची भिंत उभी केली जाते. परंतु सत्य हेच आहे की कोणताही धर्म वाईट नाही आणि कोणताही माणूस जन्मतः वाईट नसतो. बदलण्याची गरज आहे ती आपल्या दृष्टीकोनाची.

जेव्हा संकट येते, तेव्हा धर्म, जात, भाषा आणि प्रांत यांच्या सर्व सीमा विरघळून जातात. त्या वेळी माणूस फक्त माणसाच्या मदतीला धावून येतो. एकमेकांना आधार देतो, सांभाळतो, प्रेमाने दोन घास भरवतो आणि दुःखावर मायेची फुंकर घालतो. अशा अनेक प्रसंगांत सर्वधर्मीय लोकांनी खांद्याला खांदा लावून एकमेकांची सेवा केली आहे. हाच भारताचा खरा आत्मा आहे.

आपल्या देशाच्या मातीत प्रेम, सहिष्णुता, बंधुभाव आणि सर्वधर्मसमभाव यांची परंपरा आहे. मंदिरातील घंटानाद आणि मशिदीतील अजान या दोन्ही स्वरांनी भारतभूमीचे आकाश दुमदुमते. गुरुद्वारातील सेवा आणि चर्चमधील प्रार्थना हेही याच संस्कृतीचे अविभाज्य रंग आहेत. विविधतेतून एकता हेच भारताचे खरे सौंदर्य आहे.

आपण कोणत्या धर्माचे आहोत यापेक्षा आपण किती चांगले माणूस आहोत, हे अधिक महत्त्वाचे आहे. प्रेम, आदर, विश्वास आणि सहकार्य यांवर समाज उभा राहतो; तर द्वेष, भेदभाव आणि हिंसा समाजाला कमकुवत करतात.

जंतरमंतरच्या एका प्रसंगाने तर जातीपातीच्या भिंती तोडून माणूसकी आणि मानवतेचा धर्म पाळला एकाही नेत्याला आंदोलन कर्त्या मुलांच्या भुकेची छळ बसली नाही उलट त्यांच्यावर झालेला अत्याचार मुग गिळून बघत होते पण जेव्हा संकट येते, तेव्हा धर्म, जात, भाषा आणि प्रांत यांच्या सर्व सीमा विरघळून जातात. त्या वेळी माणूस फक्त माणसाच्या मदतीला धावून येतो. कालपरवा झालेल्या आंदोलनादरम्यान दिल्लीतील जंतरमंतर येथे घडलेले दृश्य मनाला स्पर्शून जाणारे होते. त्या वेळी जुनेद भाई नावाच्या एका मुस्लिम युवकाने कोणतीही प्रसिद्धी, स्वार्थ किंवा अपेक्षा न ठेवता स्वतःच्या खर्चाने आंदोलनात सहभागी विद्यार्थ्यांसाठी जेवण, पिण्याचे पाणी आणि आवश्यक मदतीची व्यवस्था केली. त्याच्यासोबत विविध धर्म आणि जातीतील अनेक हातही मदतीसाठी पुढे आले. कुणी अन्न वाटत होते, कुणी पाणी देत होते, तर कुणी उन्हात त्रस्त झालेल्यांना हवा घालत होते. त्या क्षणी तिथे हिंदू, मुस्लिम, शीख, ख्रिश्चन असे कोणतेही भेद उरले नव्हते; उरली होती ती फक्त माणुसकी.

जुनेद भाई यांनी दाखवून दिले की खरी ओळख धर्माची नसून कर्माची असते. प्रेम, सेवा, करुणा आणि मानवतेचा संदेश कोणत्याही एका धर्माची मक्तेदारी नसते; तो प्रत्येक धर्माचा मूलभूत संस्कार असतो. अशा कृती समाजाला एकतेचा, बंधुभावाचा आणि सर्वधर्मसमभावाचा अमूल्य संदेश देतात. भारताची खरी ताकद ही विविध धर्म, जाती आणि संस्कृतींमध्ये नसून, त्या सर्वांना प्रेमाने जोडणाऱ्या माणुसकीमध्ये आहे.

चला, आज एक संकल्प करूया—धर्म, जात, भाषा किंवा पंथ यापेक्षा माणुसकीला मोठे मानूया. कारण आपल्या रक्ताचा रंग एकच आहे, आपल्या अश्रूंची चव एकच आहे आणि आपल्या मातृभूमीचे नाव एकच आहे—भारत.

सारे जहाँ से अच्छा, हिन्दोस्ताँ हमारा…

ये मजहब हमें नहीं सिखाता

आपस में बैर रखना,

क्या हिंदू, क्या मुसलमान,

सब कुछ तो है अपना।

यहाँ गंगा है, यहाँ यमुना है,

मक्का है, यहाँ मदीना भी है।

गिले-शिकवे छोड़ो यारो,

जिस मिट्टी में पले हैं, उसी मिट्टी में हमें मरना है।

यहाँ हिंदू, मुस्लिम, सिख, ईसाई,

हर जात का रंग खिलता है।

जब आती है कोई मुसीबत,

हर धर्म का हाथ, हाथ से मिलता है।

यहाँ मंदिर की घंटियाँ बजती हैं,

यहाँ अज़ान की गूँज गूँजती है।

ईद हो या दिवाली हो,

यहाँ प्यार-मोहब्बत की सवारी निकलती है।

कोई कितना भी बहकाए,

हम आपस में नहीं लड़ेंगे।

वो सियासत के लिए लड़वाते हैं,

हम इंसानियत के लिए खड़े होंगे।

यहाँ हर कोई दिल से दिल मिलाएगा,

“सारे जहाँ से अच्छा हिन्दोस्ताँ हमारा” कहलाएगा।

नहीं रखना आपस में बैर, यारो,

फिर देखो, बड़े शान से तिरंगा लहराएगा।

*संजय धनगव्हाळ*

*(अर्थात कुसुमाई)*

९४२२८९२६१८

९५७९११३५४७