*ज्येष्ठ लेखिका कवयित्री प्रज्ञा घोडके लिखित अप्रतिम लेख*
*पांढर्या कोटामागे धडधडणारे हृदय*
रुग्णालयाच्या प्रवेशद्वारातून आत पाऊल टाकताना प्रत्येक चेहऱ्यावर एक वेगळी कहाणी लिहिलेली असते. कुणाच्या डोळ्यांत वेदनांचे धुके दाटलेले असते, कुणाच्या मनात अनामिक भीतीचे वादळ उसळलेले असते, तर कुणाच्या ओठांवर केवळ एकच निःशब्द प्रार्थना असते, “मला पुन्हा जगायचे आहे!” अशा वेळी समोरून येणारा पांढरा कोट आश्वासक वाटतो. तो केवळ एका व्यवसायाचे प्रतीक नसतो; तो विश्वासाचा रंग असतो, धैर्याची सावली असतो आणि मानवतेचा जिवंत श्वास असतो.
डॉक्टर म्हणजे औषध देणारा माणूस, एवढीच त्याची ओळख नाही. तो वेदनेचा अर्थ समजून घेणारा, आशेची ज्योत विझू न देणारा आणि जीवनावरचा विश्वास पुन्हा जागवणारा असतो. स्टेथोस्कोप कानाशी लावून तो फक्त हृदयाचे ठोके ऐकत नसतो; तो त्या ठोक्यांत दडलेली स्वप्ने, जबाबदाऱ्या, नाती आणि आयुष्याची धडपडही ऐकत असतो. म्हणूनच डॉक्टरांचे कार्य विज्ञानाइतकेच संवेदनांचेही असते.
वैद्यकीय क्षेत्रात प्रवेश करताना ज्ञानाची शपथ घेतली जाते; परंतु खरा डॉक्टर केवळ ज्ञानाने घडत नाही. त्याला घडवतात असंख्य जागलेल्या रात्री, अपार परिश्रम, सततचे अध्ययन, कठोर प्रशिक्षण आणि प्रत्येक रुग्णाविषयी वाटणारी करुणा. त्याच्या एका निर्णयावर एखाद्या कुटुंबाचे संपूर्ण आयुष्य अवलंबून असते. म्हणूनच प्रत्येक उपचारामागे अभ्यासाइतकीच जबाबदारी आणि अनुभवाइतकीच माणुसकी उभी असते.
अनेकदा औषधाचा परिणाम होण्यापूर्वी डॉक्टरांच्या शब्दांचा परिणाम होतो. “घाबरू नका, आपण बरे व्हाल,” हे साधे वाक्य रुग्णाच्या मनात नवजीवनाची पालवी फुलवते. आशा हीदेखील एक प्रभावी औषध असते आणि ती देण्याची विलक्षण ताकद डॉक्टरांकडे असते. त्यांच्या चेहऱ्यावरील आत्मविश्वास रुग्णाच्या मनातील भीतीचे सावट दूर करतो. विज्ञान उपचार करते; पण विश्वास जगण्याची इच्छा जागवतो.
कोविड महामारीने जगाला बरेच काही शिकवले. या काळात डॉक्टरांनी स्वतःच्या सुखसोयी, कुटुंब, विश्रांती आणि कधी कधी स्वतःच्या जीवाचीही पर्वा न करता मानवतेची सेवा केली. संसर्गाच्या भीतीवर कर्तव्याने मात केली. मृत्यूच्या सावलीत उभ्या असंख्य रुग्णांना त्यांनी जगण्याचा हात दिला. त्या दिवसांनी पांढऱ्या कोटातील माणूस हा खऱ्या अर्थाने समाजाचा आधारस्तंभ असल्याचे जगाला पुन्हा जाणवून दिले.
परंतु डॉक्टरही माणूसच असतो. त्यालाही भावना असतात, थकवा असतो, अपयशाची वेदना असते. प्रत्येक रुग्णाला वाचवता आले नाही, की त्याच्या मनातही न बोलता येणारी हुरहूर निर्माण होते. तरीही तो स्वतःचे दुःख बाजूला ठेवतो आणि पुढील रुग्णासमोर पुन्हा आशेचा चेहरा घेऊन उभा राहतो. हाच त्याच्या व्यक्तिमत्त्वाचा सर्वात मोठा विजय आहे.
आज वैद्यकीय विज्ञान झपाट्याने प्रगत होत आहे. अत्याधुनिक यंत्रणा, रोबोटिक शस्त्रक्रिया, कृत्रिम बुद्धिमत्ता आणि नवनवीन संशोधनामुळे उपचार अधिक अचूक होत आहेत. पण कोणतेही यंत्र रुग्णाच्या डोळ्यांतील भीती वाचू शकत नाही, त्याच्या खांद्यावर विश्वासाचा हात ठेवू शकत नाही किंवा दुःख हलके करणारे शब्द बोलू शकत नाही. ही ताकद फक्त माणसाकडे आहे, आणि म्हणूनच डॉक्टरांचे स्थान अद्वितीय आहे.
डॉक्टर्स डे हा केवळ शुभेच्छांचा दिवस नाही; तो आत्मपरीक्षणाचाही दिवस आहे. आरोग्यसेवेकडे पाहण्याचा आपला दृष्टिकोन अधिक संवेदनशील असावा, डॉक्टरांवर विश्वास ठेवावा, त्यांच्या कार्याचा आदर करावा आणि आरोग्य ही सामूहिक जबाबदारी आहे, याची जाणीव ठेवावी. डॉक्टर समाजासाठी झटतात; समाजानेही त्यांना सन्मान, सहकार्य आणि विश्वास द्यायला हवा.
पांढऱ्या कोटामागे धडधडणारे हृदय हे केवळ एका व्यक्तीचे नसते; ते मानवतेच्या अखंड स्पंदनाचे प्रतीक असते. ते प्रत्येक श्वासाचे मोल जाणते, प्रत्येक वेदनेशी संवाद साधते आणि प्रत्येक नव्या पहाटेला नवजीवनाची आशा देत राहते. म्हणूनच डॉक्टर हा फक्त एक व्यवसाय नाही; ती निस्वार्थ सेवेची तपश्चर्या आहे, करुणेची उपासना आहे आणि जीवनाविषयीच्या अढळ श्रद्धेचा अखंड दीप आहे.
डॉक्टर्स डेच्या निमित्ताने या सर्व जीवनदूतांना मनःपूर्वक अभिवादन! त्यांच्या ज्ञानाला विवेक लाभो, सेवेला अखंड ऊर्जा लाभो आणि त्यांच्या स्पर्शातून मानवतेचे हसू असेच फुलत राहो हीच कृतज्ञ प्रार्थना.
सौ.प्रज्ञा घोडके,चिंचवड,पुणे©®
