*ज्येष्ठ लेखक कवी श्रीकांत धारकर लिखित अप्रतिम लेख*

*रामनवमी : भक्ती, मर्यादा आणि धर्माचं तेजस्वी पर्व….*

चैत्र महिन्याच्या शुद्ध नवमीचा दिवस… वसंताच्या मंद झुळुकीत निसर्ग नव्या पालवीने नटलेला असतो… आकाशात कोवळं ऊन… आणि प्रत्येकाच्या मनात भक्तीचा गंध पसरलेला. हा दिवस या दिवसाच महत्व म्हणजेच या दिवशी असते रामनवमी — प्रभू श्रीरामांचा जन्मोत्सव. हा केवळ एक सण नाही; हा धर्म, मर्यादा, कर्तव्य आणि आदर्श जीवनाचा उत्सव आहे. रामनवमी म्हणजे भक्तीचा प्रकाश, श्रद्धेचा आधार आणि जीवनाला दिशा देणारा अध्यात्मिक संदेश.

रामनवमीचा विचार केला की मन आपोआप अयोध्येकडे धाव घेतं. त्या दिवशी अयोध्येच्या राजवाड्यात आनंदाची लहर उसळली होती. दशरथ महाराजांच्या घरी चार पुत्रांचा जन्म झाला. त्यातील राम हे केवळ राजा नव्हते, ते “मर्यादा पुरुषोत्तम” होते. त्यांच्या जन्माने केवळ एका कुटुंबाचा आनंद झाला नाही; तर धर्माला नवी उभारी मिळाली. रामाचा जन्म म्हणजे सत्य, संयम, कर्तव्य आणि करुणा यांचा जन्म.

रामनवमी हा सण आपल्याला सांगतो — देवत्व हे आकाशात नसतं; ते आपल्या आचरणात असतं. राम म्हणजे आदर्श पुत्र, आदर्श भाऊ, आदर्श पती, आदर्श राजा आणि सर्वात महत्त्वाचं म्हणजे आदर्श माणूस. त्यांनी कधीही स्वार्थाचा विचार केला नाही. वडिलांच्या शब्दासाठी त्यांनी राजसिंहासन सोडलं आणि वनवास पत्करला. हा प्रसंग केवळ कथा नाही; तो जीवनाचा धडा आहे. आजच्या काळात एखाद्या छोट्याशा कारणासाठी नाती तुटतात, अहंकार वाढतो; पण राम आपल्याला शिकवतात — “कर्तव्य मोठं, अहंकार लहान.”

रामनवमीच्या दिवशी मंदिरात गजर होतो — “श्रीराम जय राम जय जय राम.” हा मंत्र केवळ शब्द नाही; तो मनाला शांत करणारा स्पंदन आहे. जेव्हा हा गजर ऐकू येतो, तेव्हा मनातील अस्थिरता निवते. भक्ती म्हणजे काय? तर देवाकडे मागणं नाही; देवावर विश्वास ठेवणं. रामनवमी हा विश्वास दृढ करणारा दिवस आहे.

रामाच्या जीवनात करुणा होती, पण त्याच वेळी न्यायाची तलवारही होती. त्यांनी रावणाचा वध केला, पण रावणावर वैर नव्हतं; तो अधर्मावर प्रहार होता. रामनवमी आपल्याला सांगते — भक्ती म्हणजे दुर्बलता नाही; भक्ती म्हणजे सामर्थ्य. भक्ती माणसाला नम्र करते, पण अन्यायाविरुद्ध उभं राहण्याची ताकद सुद्धा देते.

रामनवमीचा उत्सव अनेक ठिकाणी मोठ्या भक्तिभावाने साजरा होत असतो. प्रत्येकाची भक्ती वेगळी. रामजन्म करण्याच्या पद्धती सुद्धा वेगळ्याच. मंदिरात रामजन्माचा सोहळा रंगतो. दुपारी बारा वाजता रामजन्माचा क्षण साजरा केला जातो. घंटानाद, शंखध्वनी, आरती, भजन… वातावरणात भक्तीची लहर पसरते. लहान बाळासारखा रामाचा पाळणा सजवला जातो. त्या पाळण्यात झुलणारा राम म्हणजे प्रत्येकाच्या मनातील निरागसता.

रामनवमीचा एक सुंदर संदेश म्हणजे — “राम आपल्या बाहेर नाही, तो आपल्या आत आहे.” जेव्हा आपण सत्य बोलतो, तेव्हा राम प्रकट होतो. जेव्हा आपण दुसऱ्याला मदत करतो, तेव्हा राम हसतो. जेव्हा आपण संयम पाळतो, तेव्हा राम आपल्या मनात मंदिर बांधतो.

रामाचा जीवनप्रवास म्हणजे संघर्ष आणि संयम यांचा सुंदर संगम. वनवास, सीतेचं अपहरण, युद्ध — प्रत्येक प्रसंगात राम स्थिर राहिले. आजच्या धावपळीच्या जीवनात आपण छोट्याशा अडचणीने आघाताने खचतो. पण रामनवमी आपल्याला आठवण करून देते — संकटं येतात, पण श्रद्धा असेल तर मार्ग सापडतो.

रामनवमी हा सण सामाजिक संदेशही देतो. रामाने सर्वांना समान मान दिला. शबरीची बोर प्रेमाने खाल्ली. निषादराजाला मित्र मानलं. हनुमानासारख्या भक्ताला जवळ घेतलं. याचा अर्थ — देवाला जात, पद, पैसा काहीच महत्त्वाचं नाही; त्याला महत्त्व आहे ते भक्ती.

रामनवमीच्या दिवशी उपवास केला जातो, रामरक्षा पठण केलं जातं, रामायण वाचन केलं जातं. पण खरी रामनवमी म्हणजे आपल्या मनातील अहंकाराचा त्याग. आपल्या मनात जर प्रेम, संयम आणि कर्तव्यभावना आली, तर तीच खरी पूजा.

रामनवमी म्हणजे भक्तीचा दीप. हा दीप अंधार घालवतो. मनातील द्वेष, मत्सर, राग — हे सगळं दूर करतं. रामाच्या नावात अशी शक्ती आहे की ती मनाला स्थिर करते. “राम” हा शब्द उच्चारताना जणू श्वासालाही शांतता मिळते.

आजच्या आधुनिक जगात रामनवमीचा अर्थ अधिक महत्त्वाचा आहे. तंत्रज्ञान वाढलं, सुविधा वाढल्या; पण मन अस्थिर झालं. नाती कमकुवत झाली. अशा वेळी रामाचा आदर्श आपल्याला मार्ग दाखवतो. कुटुंबात प्रेम हवं, समाजात न्याय हवा, आणि मनात श्रद्धा हवी — हा रामनवमीचा खरा संदेश.

रामनवमीचा दिवस म्हणजे भक्तीचा उत्सव आणि आत्मपरीक्षणाची संधी. आपण रामासारखं जगू शकत नाही, पण रामाचा एक गुण जरी स्वीकारला तरी जीवन सुंदर होईल. संयम, सत्य, कर्तव्य, नम्रता — हेच रामाचे खरे आभूषण आहेत.

रामनवमी साजरी करताना फक्त उत्सव नको, तर अंतर्मनात राम जागवू या. आपल्या वागण्यात मर्यादा आणूया. रागाऐवजी प्रेम देऊया. स्वार्थाऐवजी कर्तव्य स्वीकारूया. कारण —

राम मंदिरात नाही, तो आपल्या मनात असतो…

राम मूर्तीत नाही, तो विचारात असतो…

राम नावात नाही, तो आचरणात असतो…

रामनवमीचा हा मंगल दिवस प्रत्येकाच्या जीवनात शांतता, श्रद्धा आणि आनंद घेऊन येवो. आपल्या मनातील अंधार दूर करून रामभक्तीचा प्रकाश सर्वत्र पसरू दे. हीच रामरायाच्या चरणी विनंती करतो.

श्रीराम जय राम जय जय राम!

श्रीराम जय राम जय जय राम!!

” रामनवमीच्या हार्दिक शुभेच्छा सर्वाना आहेतच !!

🙏🙏

श्रीकांत धारकर

बुलढाणा

9422184336